خبرگزاری مهر، گروه استانها- بهنام بهتری نژاد: تعزیه یا شبیهخوانی یکی از مهمترین جلوههای هنر آیینی ایران به شمار میرود که با فرهنگ شیعه و مراسم سوگواری امام حسین (ع) پیوندی عمیق دارد.
این هنر نمایشی که روایتگر وقایع عاشورا و مصائب اهلبیت (ع) است، در بسیاری از مناطق ایران رواج داشته اما استان فارس به دلیل پیشینه مذهبی و فرهنگی خود از مهمترین مراکز حفظ و گسترش آن محسوب میشود.
تعزیه در فارس تنها یک نمایش مذهبی نیست؛ بلکه بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی مردمی است که نسل به نسل این میراث ارزشمند را حفظ کردهاند.
از شیراز گرفته تا فسا، زرقان، جهرم، لارستان و بسیاری از روستاهای استان، تعزیه همچنان یکی از مهمترین آیینهای محرم به شمار میرود.
فارس؛ یکی از خاستگاههای مهم تعزیه در جنوب ایران
استان فارس به واسطه سابقه تاریخی، حضور علما، بقاع متبرکه و جایگاه ویژه مذهبی خود، همواره بستر مناسبی برای برگزاری آیینهای دینی بوده است.
در شهر شیراز، وجود حرم مطهر حضرت احمدبن موسی شاهچراغ (ع) و دیگر اماکن مذهبی، نقش مهمی در گسترش فرهنگ عاشورایی ایفا کرده است و بسیاری از مورخان معتقدند از دوره زندیه و سپس قاجاریه، تعزیه در شیراز به شکلی گسترده برگزار میشده و تکایا و حسینیههای متعددی برای اجرای آن وجود داشته است.
در آن دوران، برگزاری مجالس تعزیه تنها محدود به محرم نبود و در برخی مناسبتهای مذهبی دیگر نیز اجرا میشد و مردم از طبقات مختلف اجتماعی در این مراسم حضور پیدا میکردند و شبیهخوانان از احترام ویژهای برخوردار بودند.
یکی از مهمترین دلایل ماندگاری تعزیه در فارس، مشارکت مستقیم مردم در برگزاری آن است.
در بسیاری از شهرها و روستاهای استان، خانوادهها از سالها پیش در برگزاری مجالس تعزیه نقش داشتهاند. برخی نسل در نسل شبیهخوان بودهاند و برخی دیگر وظیفه تهیه لباسها، تجهیزات و تدارکات مراسم را برعهده داشتهاند.
همین پیوند عمیق مردمی باعث شده تعزیه در فارس نه به عنوان یک برنامه مناسبتی، بلکه به عنوان بخشی از زندگی اجتماعی و فرهنگی مردم شناخته شود.
تعزیه؛ آمیزهای از هنر و مذهب
تعزیه را باید یکی از کاملترین گونههای نمایش سنتی ایران دانست؛ هنری که در آن موسیقی، شعر، روایت، بازیگری و مفاهیم دینی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
در تعزیه، اولیاخوانان با آواهای حزنانگیز نقش شخصیتهای جبهه حق را ایفا میکنند و اشقیاخوانان با شیوهای متفاوت نقش مخالفان را برعهده دارند. همین تضاد هنری، روایت واقعه عاشورا را برای مخاطب تأثیرگذارتر میکند.
نسخههای تعزیه در فارس نیز دارای ویژگیهای خاصی هستند و در برخی مناطق از اشعار، گویشها و نغمههای محلی استفاده میشود که به غنای فرهنگی این هنر افزوده است.
روایت ماندگار عشق، ایثار و آزادگی
امروز نیز با فرارسیدن ماه محرم، بسیاری از شهرها و روستاهای فارس رنگ و بوی عاشورا میگیرند و مجالس تعزیه بار دیگر برپا میشود.
صدای شبیهخوانان، پرچمهای سیاه و حضور پرشور مردم نشان میدهد که این هنر آیینی همچنان جایگاه خود را در میان مردم حفظ کرده است.
تعزیه در فارس تنها بازخوانی یک واقعه تاریخی نیست؛ روایت ماندگار عشق، ایثار و آزادگی است که قرنها در حافظه مردم این سرزمین جریان داشته و همچنان نسل به نسل منتقل میشود؛ میراثی زنده که هر سال با فرا رسیدن محرم، دوباره جان میگیرد و پیام عاشورا را در قالب هنر به مخاطبان خود منتقل میکند.
تعزیه یکی از مؤثرترین ابزارهای انتقال فرهنگ عاشورا به نسلهای آینده
مهدی رنجبر مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: فرهنگ عاشورا در طول قرنها الهامبخش بخش مهمی از تولیدات هنری در جامعه اسلامی بوده و بسیاری از هنرهای آیینی و نمایشی در پرتو این واقعه بزرگ شکل گرفتهاند.
وی با اشاره به نقش برجسته هنرهای نمایشی در انتقال مفاهیم دینی ادامه داد: تعزیه یکی از برجستهترین و ماندگارترین دستاوردهای فرهنگ عاشورایی است که توانسته با بهرهگیری از عناصر مختلف هنری همچون شعر، روایت، موسیقی، نقالی و نمایش، ارتباطی عمیق و اثرگذار با مخاطبان برقرار کند.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس تعزیه را فراتر از یک آیین سوگواری دانست و تصریح کرد: این هنر اصیل ایرانی ـ اسلامی علاوه بر روایت حماسه کربلا، بستری برای آموزش مفاهیم اخلاقی، تبیین آموزههای دینی و تربیت نسلهای جدید هنرمندان متعهد فراهم کرده است. به همین دلیل تعزیه را میتوان یکی از مؤثرترین ابزارهای فرهنگی در معرفی مکتب اهل بیت (ع) و ترویج فرهنگ تشیع دانست.
نقش هنرمندان را در زنده نگه داشتن پیام عاشورا
رنجبر با بیان اینکه فرهنگ عاشورا در تمامی عرصههای هنری حضوری فعال و پویا دارد، خاطرنشان کرد: از شعر و مرثیهسرایی گرفته تا خوشنویسی، نقاشی، طراحی نمادهای مذهبی و نمایشهای آیینی، همگی بخشی از میراث فرهنگی ارزشمندی هستند که در طول تاریخ پیرامون نهضت عاشورا شکل گرفتهاند، اما تعزیه به دلیل بهرهگیری همزمان از چندین هنر، جایگاهی ممتاز در میان این آثار دارد.
دبیر شورای فرهنگ عمومی فارس با تأکید بر ضرورت حفظ اصالت هنرهای آیینی گفت: تعزیه به عنوان میراثی ماندگار باید بر پایه مستندات تاریخی معتبر و با حفظ اصالتهای هنری و محتوایی خود به نسلهای آینده منتقل شود. ارتقای سطح کیفی اجراها، توجه به پژوهشهای تاریخی و بهرهگیری از ظرفیت هنرمندان متخصص میتواند به ماندگاری هرچه بیشتر این هنر کمک کند.
رنجبر همچنین نقش هنرمندان را در زنده نگه داشتن پیام عاشورا تعیینکننده دانست و افزود: هنر، زبان مشترک احساس و اندیشه است و هنرمندان میتوانند با خلق آثار ماندگار، مفاهیم بلند عاشورا را برای مخاطبان امروز و فردا روایت کنند. هرچه این آثار از دقت تاریخی و غنای هنری بیشتری برخوردار باشند، تأثیرگذاری آنها نیز عمیقتر خواهد بود.
تعزیه در لامرد بیش از ۳۰۰ سال قدمت دارد
جلال بردیده دبیر بیستمین سوگواره ملی تعزیه عاشوراییان لامرد در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: هنر آیینی تعزیه در شهرستان لامرد بیش از ۳۰۰ سال قدمت دارد و امروز به عنوان یکی از مهمترین جلوههای فرهنگ عاشورایی در این منطقه شناخته میشود.
وی ادامه داد: شهرستان لامرد از دیرباز یکی از مراکز مهم تعزیهخوانی در استان فارس بوده و بر اساس اسناد و شواهد موجود، سابقه اجرای تعزیه در این شهرستان به دو دهه پایانی سده سیزدهم هجری بازمیگردد.
دبیر بیستمین سوگواره ملی تعزیه عاشوراییان لامرد با بیان اینکه تعزیه در لامرد نسل به نسل منتقل شده است، افزود: در حال حاضر ۲۹ گروه فعال تعزیهخوانی در سطح شهرستان فعالیت دارند که در ایام مختلف سال و به ویژه مناسبتهای مذهبی به اجرای مجالس تعزیه میپردازند.
بردیده گفت: بخش عمدهای از اجراهای تعزیه در دهه نخست ماه محرم برگزار میشود و هر شب یکی از وقایع مهم نهضت عاشورا برای مردم بازآفرینی میشود.
وی با اشاره به مهمترین مجالس تعزیه دهه محرم در لامرد گفت: تعزیه شهادت مسلم بن عقیل، شهادت دو طفلان مسلم، مدینهالوداع، ورود کاروان امام حسین (ع) به کربلا و رویارویی با حر، شهادت حر و وهب، شهادت عابس و شوذب، شهادت دو طفلان حضرت زینب (س)، شهادت حضرت قاسم بن الحسن (ع)، شهادت حضرت ابوالفضل العباس (ع) و در نهایت تعزیه شهادت امام حسین (ع) از جمله مجالسی است که هرساله با حضور گسترده مردم اجرا میشود.
تبیین مفاهیم ایثار، شهادت، ولایتمداری و مقاومت
دبیر بیستمین سوگواره ملی تعزیه عاشوراییان لامرد افزود: اجرای تعزیه در شهرستان لامرد تنها به ایام محرم محدود نیست و در دیگر مناسبتهای مذهبی سال نیز ادامه دارد. تعزیه شهادت حضرت زهرا (س)، ورود اهلبیت (ع) به مدینه، ورود اسرای کربلا به شام، شهادت ائمه معصومین (ع) در شبهای شهادت، مرخصی اهلبیت (ع) و تعزیه ۷۲ تن از شهدای کربلا از جمله مجالسی است که در طول سال برگزار میشود.
بردیده با تأکید بر نقش تعزیه در انتقال فرهنگ عاشورا به نسل جوان تصریح کرد: تعزیه علاوه بر جنبه هنری، رسانهای تأثیرگذار برای تبیین مفاهیم ایثار، شهادت، ولایتمداری و مقاومت است و حفظ و تقویت این میراث ارزشمند نیازمند حمایت و مشارکت همه دستگاههای فرهنگی است.
دبیر بیستمین سوگواره ملی تعزیه عاشوراییان لامرد خاطرنشان کرد: استمرار فعالیت گروههای تعزیهخوانی در لامرد نشاندهنده پیوند عمیق مردم این منطقه با فرهنگ اهلبیت (ع) و آموزههای نهضت عاشورا است؛ ظرفیتی فرهنگی که میتواند در سطح ملی بیش از پیش معرفی و مورد توجه قرار گیرد.
💬 نظرات خود را با ما در میان بگذارید