کتابخانه مرکزی کرمانشاه؛ ۱۹ سال انتظار برای طلوع قلب فرهنگی غرب کشور

خبرگزاری مهر – گروه استان‌ها: در روزگاری که رقابت کشورها دیگر تنها به میدان اقتصاد، صنعت یا قدرت نظامی محدود نمی‌شود، فرهنگ به مهم‌ترین سرمایه ماندگار ملت‌ها تبدیل شده است؛ سرمایه‌ای که هویت، انسجام اجتماعی، آینده علمی و حتی امنیت فکری یک جامعه را تضمین می‌کند. هر اندازه زیرساخت‌های فرهنگی یک کشور تقویت شود، مسیر توسعه در سایر عرصه‌ها نیز هموارتر خواهد شد و در مقابل، هرگونه غفلت از این حوزه، آثار خود را در کاهش سرمایه اجتماعی، افت سرانه مطالعه، تضعیف هویت ملی و کاهش توان تمدن‌سازی آشکار می‌کند. از همین رو، اندیشمندان حوزه فرهنگ همواره تأکید دارند که توسعه واقعی از کتاب، آموزش، آگاهی و ارتقای فرهنگ عمومی آغاز می‌شود؛ مسیری که کتابخانه‌های عمومی در آن نقشی بی‌بدیل ایفا می‌کنند.

در جمهوری اسلامی ایران نیز طی سال‌های گذشته، اگرچه مسائل اقتصادی به دلیل فشارهای معیشتی مردم در صدر اولویت‌های اجرایی قرار گرفته، اما اهمیت فرهنگ هیچ‌گاه از نگاه سیاست‌گذاران کلان کشور دور نمانده است. بارها بر ضرورت صیانت از هویت فرهنگی، گسترش کتابخوانی، تقویت مراکز فرهنگی و مقابله با آسیب‌های ناشی از جنگ نرم تأکید شده و این موضوع نشان می‌دهد که فرهنگ نه یک مسئله فرعی، بلکه زیربنای حرکت جامعه به سمت پیشرفت و تعالی است. در چنین شرایطی، هر پروژه‌ای که بتواند به ارتقای سطح دانش، مطالعه و تولید اندیشه کمک کند، تنها یک طرح عمرانی نیست، بلکه سرمایه‌گذاری برای آینده یک نسل محسوب می‌شود.

در میان مهم‌ترین زیرساخت‌های فرهنگی، کتابخانه‌های عمومی جایگاهی ویژه دارند. امروزه در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته، کتابخانه دیگر صرفاً محل امانت گرفتن کتاب نیست؛ بلکه به کانونی برای تبادل اندیشه، برگزاری رویدادهای فرهنگی، آموزش مهارت‌های نوین، فعالیت‌های پژوهشی و حتی یکی از جاذبه‌های گردشگری شهری تبدیل شده است. نسل جدید کتابخانه‌ها، فضاهایی پویا و زنده هستند که کودکان، نوجوانان، دانشجویان، پژوهشگران و خانواده‌ها را گرد هم می‌آورند و نقش مهمی در ارتقای کیفیت زندگی فرهنگی شهروندان ایفا می‌کنند. از همین منظر، توسعه کتابخانه‌ها یکی از شاخص‌های مهم سنجش میزان توجه دولت‌ها به فرهنگ و دانش عمومی به شمار می‌رود.

استان کرمانشاه نیز با پیشینه‌ای غنی در عرصه فرهنگ، ادب، تاریخ و تمدن، همواره یکی از قطب‌های فرهنگی غرب کشور شناخته شده است. وجود ده‌ها کتابخانه عمومی و مشارکتی در شهرها و روستاهای استان اگرچه بخشی از نیازهای مطالعاتی مردم را پاسخ داده، اما هیچ‌گاه نتوانسته پاسخگوی ظرفیت عظیم فرهنگی، دانشگاهی و جمعیت علاقه‌مند به کتاب و مطالعه باشد. همین ضرورت سبب شد سال‌ها پیش طرح احداث کتابخانه‌ای جامع و مجهز در مرکز استان مطرح شود؛ مجموعه‌ای که قرار بود به مهم‌ترین پایگاه فرهنگی غرب کشور تبدیل شود و خدمات گسترده‌ای را در حوزه مطالعه، پژوهش، آموزش و فعالیت‌های فرهنگی ارائه دهد.

اما آنچه قرار بود نماد توسعه فرهنگی کرمانشاه باشد، به یکی از طولانی‌ترین پروژه‌های نیمه‌تمام استان تبدیل شد. نزدیک به دو دهه از آغاز این طرح می‌گذرد و اکنون پروژه‌ای که روزی با امید فراوان کلنگ آن به زمین زده شد، همچنان چشم‌انتظار تکمیل است. امروز دیگر سخن از چند سال تأخیر نیست؛ بلکه از پروژه‌ای صحبت می‌شود که وارد نوزدهمین سال عمر خود شده و این عدد، خود به نمادی از فرسایشی شدن اجرای یکی از مهم‌ترین طرح‌های فرهنگی استان تبدیل شده است. کمتر پروژه فرهنگی را می‌توان یافت که چنین مسیر طولانی، پرپیچ‌وخم و مملو از توقف‌های متوالی را پشت سر گذاشته باشد.

در این سال‌ها، تغییر دولت‌ها، جابه‌جایی مدیران، محدودیت‌های اعتباری، افزایش هزینه‌های ساخت، نوسانات اقتصادی و وقفه‌های اجرایی، هر کدام بخشی از روند تکمیل این مجموعه را کند کرده‌اند. هر بار با اختصاص اعتباری تازه، امیدها برای به پایان رسیدن پروژه زنده شد و هر بار نیز کمبود منابع مالی، روند اجرا را دوباره متوقف کرد. این چرخه تکرارشونده باعث شد پروژه‌ای که باید سال‌ها پیش به بهره‌برداری می‌رسید، همچنان در شمار طرح‌های نیمه‌تمام باقی بماند و مطالبه تکمیل آن از سطح مسئولان فرهنگی فراتر رفته و به خواسته عمومی مردم تبدیل شود.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر آشکار می‌شود که بدانیم کرمانشاه همچنان از داشتن یک کتابخانه مرکزی در شأن ظرفیت‌های علمی و فرهنگی خود محروم است؛ در حالی که بسیاری از استان‌های کشور سال‌هاست از چنین مجموعه‌هایی بهره‌مند شده‌اند.

این خلأ در استانی با جمعیت گسترده دانشجویان، پژوهشگران، نویسندگان، هنرمندان و علاقه‌مندان به مطالعه، بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود. نبود چنین مرکزی، تنها به معنای نداشتن یک ساختمان فرهنگی نیست، بلکه به معنای از دست رفتن فرصت‌هایی است که می‌توانست در ارتقای سرانه مطالعه، توسعه فعالیت‌های پژوهشی، کشف استعدادهای فرهنگی و افزایش مشارکت اجتماعی نسل جوان نقش‌آفرین باشد.

اکنون پس از گذشت ۱۹ سال، کتابخانه مرکزی کرمانشاه بیش از آنکه یک پروژه عمرانی باشد، به نماد صبر مردم و مطالبه‌ای دیرینه برای تحقق عدالت فرهنگی تبدیل شده است. پروژه‌ای که امروز بیش از هر زمان دیگری به ایستگاه پایانی نزدیک شده و بسیاری امیدوارند با تأمین اعتبارات باقی‌مانده، انتظار طولانی مردم کرمانشاه سرانجام پایان یابد؛ انتظاری که نزدیک به دو دهه به طول انجامیده و حالا همه نگاه‌ها به روزی دوخته شده است که این سازه نیمه‌تمام، به قلب تپنده فرهنگ، علم و کتابخوانی غرب کشور بدل شود.

کتابخانه مرکزی؛ پاتوقی برای اهالی فرهنگ و هنر

منوچهر حبیبی، استاندار کرمانشاه در گفتگو با خبرنگار مهر، کتابخانه مرکزی کرمانشاه را یکی از مهم‌ترین اولویت‌های عمرانی و فرهنگی استان دانست و اظهار کرد: تکمیل این پروژه برای مدیریت استان اهمیت ویژه‌ای دارد و تمام تلاش خود را به کار بسته‌ایم تا روند اجرای آن با سرعت و جدیت بیشتری دنبال شود.

وی با تأکید بر اینکه کارکرد این فضا فراتر از یک قرائت‌خانه است، افزود: کتابخانه مرکزی کرمانشاه تنها یک مجموعه ساده برای نگهداری و مطالعه کتاب نیست، بلکه ظرفیت آن را دارد که به یک پایگاه مستحکم و پاتوقی فرهنگی و هنری برای پیشکسوتان فرهنگ و هنر، کتاب‌دوستان، نویسندگان و تمامی فعالان فرهنگی استان تبدیل شود. این مجموعه عظیم پس از تکمیل می‌تواند به محلی دائمی برای برگزاری نشست‌های فرهنگی، علمی و هنری بدل شده و با افزایش تعامل میان فعالان حوزه فرهنگ و هنر، نقش مهمی در توسعه همه‌جانبه فعالیت‌های فرهنگی استان ایفا کند.

استاندار کرمانشاه با اشاره به قرار گرفتن پروژه کتابخانه مرکزی در میان طرح‌های اولویت‌دار استان در جریان سفر رئیس‌جمهور، تصریح کرد: تلاش خواهیم کرد با تأمین اعتبارات پیش‌بینی‌شده و تخصیص به‌موقع منابع، زمینه تکمیل نهایی این پروژه فراهم شود. در همین راستا، تمامی اعتبارات مصوب این پروژه در سفر ریاست جمهوری با اولویت ویژه‌ای تأمین خواهد شد و مجموعه مدیریت کلان استان پیگیری‌های لازم و مستمر را برای تحقق دقیق این موضوع انجام خواهد داد.

ضرب‌الاجل برای تعیین تکلیف سهم شهرداری

حبیبی در ادامه گفتگوی خود با خبرنگار مهر به نقش کلیدی مدیریت شهری در این پروژه اشاره کرد و گفت: شهرداری نیز حدود ۵۰ درصد از سهم خود را از طریق تأمین منابع، از جمله واگذاری زمین یا سایر روش‌های مورد توافق، برای پیشبرد و تکمیل این پروژه اختصاص خواهد داد. در خصوص واگذاری زمین نیز هماهنگی‌های لازم میان دستگاه‌ها انجام شده و مقرر است این موضوع در سریع‌ترین زمان ممکن تعیین تکلیف شود تا در صورت تمایل پیمانکار، زمین در اختیار وی قرار گیرد.

وی خاطرنشان کرد: در صورتی که پیمانکار تمایلی به دریافت زمین نداشته باشد، امکان فروش آن در کوتاه‌ترین زمان ممکن فراهم خواهد شد تا منابع مالی حاصل از فروش این زمین نیز مستقیماً در مسیر تکمیل کتابخانه مرکزی کرمانشاه هزینه شود.

استاندار کرمانشاه با تأکید مجدد بر ضرورت تعیین تکلیف هرچه سریع‌تر این پروژه ملی، اظهار کرد: افتتاح و بهره‌برداری از کتابخانه مرکزی کرمانشاه هدیه‌ای ارزشمند و ماندگار به جامعه فرهنگی، کتاب‌خوانان، نویسندگان، فعالان فرهنگی و به‌ویژه جوانان مستعد استان خواهد بود. تکمیل این پروژه علاوه بر توسعه زیرساخت‌های فیزیکی فرهنگی، می‌تواند به رونق چشمگیر فعالیت‌های هنری، افزایش نشست‌های علمی و فرهنگی، تقویت امید و نشاط اجتماعی و ارتقای کلی فضای فرهنگی استان کمک کند و مجموعه مدیریت استان تا زمان بهره‌برداری کامل و قرار گرفتن آن در خدمت مردم کرمانشاه، این مسیر را با جدیت دنبال خواهد کرد.

توسعه ناقص اقتصادی در غیاب زیرساخت‌های فرهنگی

بهرام سلیمانی، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری کرمانشاه نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر اهمیت بی‌بدیل توسعه فرهنگی در پیشرفت جوامع اظهار کرد: توسعه فرهنگی، زیربنای اصلی پیشرفت پایدار هر کشور است و بر همین اساس، اجرای پروژه‌های عمرانی در حوزه فرهنگ، به‌ویژه تکمیل پروژه استراتژیکی همچون کتابخانه مرکزی کرمانشاه، در اولویت کاری مدیریت ارشد استان قرار دارد.

وی افزود: اگر توسعه فرهنگی را زیربنای توسعه بدانیم، باید بپذیریم که هرگونه توسعه اقتصادی بدون توجه به فرهنگ، توسعه‌ای ناقص و ابتر خواهد بود. حتی اگر از نظر شاخص‌های اقتصادی به پیشرفت‌های چشمگیری برسیم، اما جامعه‌ای توسعه‌یافته از نظر فرهنگی نداشته باشیم، هرگز نمی‌توانیم به شکل مطلوب از ثمرات این پیشرفت بهره‌مند شویم. کتاب و کتابخانه نماد روشن فرهنگ، تمدن و پویایی هر جامعه هستند و کتابخانه امن‌ترین بستر برای دسترسی آحاد جامعه به دانش و اطلاعات روز است.

سلیمانی ادامه داد: توجه به کتاب و کتابخوانی به‌طور مستقیم موجب تقویت سرمایه اجتماعی و ایجاد پیوند عمیق میان نسل‌ها می‌شود. اگر به دنبال تربیت نسلی آگاه، پویا و مسئولیت‌پذیر برای آینده این مرز و بوم هستیم، باید بیش از پیش به توسعه زیرساخت‌ها و ظرفیت‌های فیزیکی حوزه کتاب و کتابخوانی توجه داشته باشیم.

معاون سیاسی استانداری کرمانشاه با اشاره به روند پیشرفت پروژه کتابخانه مرکزی گفت: این پروژه حیاتی طی دو سال گذشته پیشرفت بسیار قابل توجهی داشته و امیدواریم با ادامه پیگیری‌های شبانه‌روزی، پروژه‌ای که نزدیک به دو دهه در انتظار تکمیل و بهره‌برداری است، هرچه سریع‌تر به سرانجام برسد. با وجود محدودیت‌های شدید بودجه‌ای و کاهش درآمدهای عمرانی، پروژه کتابخانه مرکزی کرمانشاه در سال گذشته حدود ۱۵ درصد پیشرفت فیزیکی را به ثبت رسانده است که این میزان از پیشرفت، معادل حدود پنج سال پیشرفت فیزیکی در سال‌های گذشته است.

سلیمانی با تأکید بر ضرورت استفاده از تمام ظرفیت‌های موجود برای اتمام این پروژه خاطرنشان کرد: همکاری شهرداری کرمانشاه و سایر دستگاه‌های مرتبط می‌تواند روند تکمیل کتابخانه مرکزی را به شکل ملموسی سرعت ببخشد. برای تعیین تکلیف سهم شهرداری، مقرر شده است این موضوع در جلسه‌ای تخصصی با حضور معاونت عمرانی استانداری، فرماندار و شهردار کرمانشاه، مدیرکل راه و شهرسازی و مدیرکل کتابخانه‌های استان پیگیری شود تا راهکار شفاف و مشخصی برای تأمین سهم شهرداری و پیشبرد پروژه اتخاذ گردد.

فرصت‌سوزی در جذب اعتبارات و لزوم پاسخگویی متولیان

محمد رشیدی، نماینده مردم کرمانشاه در مجلس شورای اسلامی و عضو هیئت رئیسه مجلس در گفتگو با خبرنگار مهر، با تشریح موانع پیش‌روی این ابرپروژه فرهنگی اظهار کرد: در دوره گذشته تلاش‌های بسیاری برای اختصاص اعتبارات مورد نیاز این پروژه در سطح کلان انجام شد. در همین راستا و طی جلسه‌ای مشترک با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، اعتبارات لازم برای پیشبرد و خروج پروژه از بن‌بست اختصاص یافت.

وی با انتقاد از تعلل‌های صورت‌گرفته افزود: با وجود اختصاص این اعتبارات حیاتی، متأسفانه به دلیل کوتاهی برخی دستگاه‌های متولی و مجموعه‌های مسئول در داخل استان، منابع در نظر گرفته‌شده جذب نشد و در نتیجه، روند پیشرفت پروژه آن‌گونه که انتظار می‌رفت و برنامه‌ریزی شده بود، دنبال نشد.

نماینده مردم کرمانشاه در مجلس شورای اسلامی تصریح کرد: کتابخانه مرکزی کرمانشاه یکی از مهم‌ترین پروژه‌های زیرساختی و مورد مطالبه جدی مردم استان است و مایه تأسف است که با وجود گذشت سال‌های طولانی از آغاز این طرح، هنوز به سرانجام نرسیده است. این پروژه نزدیک به ۲۰ سال است که در انتظار تکمیل قرار دارد و عدم جذب اعتبارات اختصاص‌یافته در دوره گذشته باعث شد فرصتی طلایی برای پیشرفت پروژه به راحتی از دست برود.

قول مساعد برای پیگیری مستمر و جذب منابع ملی

عضو هیئت رئیسه مجلس در ادامه گفتگوی خود با خبرنگار مهر با تأکید بر لزوم جبران این عقب‌ماندگی گفت: با توجه به اینکه تکمیل کتابخانه مرکزی کرمانشاه از اولویت‌های قطعی مسئولان استانی نیز محسوب می‌شود، مجدداً پیگیری‌های لازم را با قدرت در سطح ملی و استانی انجام خواهیم داد تا اعتبارات مورد نیاز این پروژه تأمین و جذب شود.

وی خاطرنشان کرد: در این مقطع حساس، انتظار جدی می‌رود که دستگاه‌های متولی در سطح استان نیز با جدیت، حساسیت و دلسوزی بیشتری موضوع را دنبال کنند و تحت هیچ شرایطی اجازه ندهند اعتبارات اختصاص‌یافته به دلیل بوروکراسی و مسائل اداری یا کوتاهی در فرآیند جذب، بلااستفاده بماند و برگشت بخورد.

رشیدی در پایان تأکید کرد: امیدواریم با پیگیری‌های مستمر در مجلس و همکاری تنگاتنگ دستگاه‌های مسئول استانی، منابع مالی لازم برای تکمیل نهایی این پروژه به‌طور کامل جذب شود تا کتابخانه مرکزی کرمانشاه پس از حدود دو دهه بلاتکلیفی و فرسایش، سرانجام به بهره‌برداری رسیده و با افتخار در اختیار مردم فرهنگ‌دوست و علاقه‌مندان به کتاب و مطالعه قرار گیرد.

کتابخانه مرکزی کرمانشاه پس از ۱۹ سال انتظار تلخ و پرفرازونشیب، امروز در آستانه شکسته شدن این طلسم تاریخی قرار دارد و همگرایی ایجادشده میان مدیریت ارشد استان و نمایندگان مجلس، نویدبخش روزهای روشنی برای فرهنگ غرب کشور است؛ اما برای عبور قطعی از این خط پایان، یک مطالبه قاطع و ضرب‌الاجل ضروری است: دستگاه‌های اجرایی، شهرداری و سازمان برنامه و بودجه استان باید بدون اتلاف وقت و بهانه‌تراشی‌های اداری، نسبت به جذب صددرصدی اعتبارات ملی و ایفای دقیق تعهدات خود اقدام کنند تا این سازه استراتژیک، از نماد ناکارآمدی و فرصت‌سوزی، به کانون تپنده آگاهی، خردورزی و نشاط اجتماعی برای نسل امروز و فردای دیار زاگرس تبدیل گردد.