خبرگزاری مهر، گروه استانها – کوروش دیباج: تئاتر اجتماعی زمانی از سطح بازنمایی یک مسئله فراتر میرود که مسئله اجتماعی را در تجربه زیسته شخصیتها دنبال کند؛ جایی که فشار اقتصادی، روابط انسانی و تصمیمهای فردی دیگر موضوعاتی بیرونی نیستند و به بخشی از جهان روانی آدمهای روی صحنه تبدیل میشوند. در چنین رویکردی، شخصیت نه صرفاً حامل یک پیام اجتماعی، بلکه انسانی است که باید در موقعیتی پیچیده میان خواستن، ناتوانی، انتخاب و اجبار تصمیم بگیرد.
نمایش دوپرسوناژه نیز از همین منظر، میدان محدودی از نظر تعداد بازیگران اما گسترده از نظر ظرفیتهای بازیگری و کارگردانی ایجاد میکند. وقتی بخش عمده روایت بر رابطه دو شخصیت استوار است، جزئیات رفتاری، کیفیت رابطه، جهان ذهنی کاراکترها و حتی چگونگی شکلگیری سکوت و کنش میان آنها میتواند به عناصر اصلی پیشبرد درام تبدیل شود. در چنین ساختاری، باورپذیری شخصیتها و نسبت آنها با یکدیگر اهمیت مضاعف پیدا میکند.
نمایش ۱۲+۱ به نویسندگی هومن حیدری و کارگردانی و بازی مهدی نجدی و با بازی مانیا مردانی، روایت حامد و زری، زوجی است که تحت تأثیر شرایط اقتصادی و انتخابهایی قرار گرفتهاند که همیشه مطابق خواستههایشان نبوده است. خبرنگار مهر در گفتگو با مهدی نجدی، کارگردان نمایش ۱۲+۱، درباره چرایی انتخاب این متن، شیوه مواجهه با واقعگرایی، شخصیتپردازی، ظرفیتهای اجرای دوپرسوناژه و نگاه اثر به انتخاب و اجبار گفتوگو کرده است.
نقطه آغاز شما برای انتخاب ۱۲+۱ چه بود و در متن هومن حیدری چه چیزی پیدا کردید که تصمیم گرفتید آن را روی صحنه ببرید؟
در وهله نخست با متن همذاتپنداری کردم. شیوه نگارش، شخصیتپردازی و جهان روانی کاراکترها برای من جذاب بود و احساس کردم ظرفیت این را دارد که بتوانیم یک اثر قابل لمس و باورپذیر را روی صحنه ببریم.
یکی از ویژگیهای نمایش، حرکت همزمان میان یک موقعیت اجتماعی و جهان روانی شخصیتهاست. در فرآیند اجرا چگونه تلاش کردید این دو وجه در کنار هم قرار بگیرند؟
ما تلاش کردیم با استفاده از عناصر واقعی روی صحنه، اتمسفر یک اثر کاملاً رئال را بسازیم و به سمت یک مسئله قابل لمس حرکت کنیم. چون با یک اثر دو نفره مواجه هستیم، بازیگر و شخصیت اهمیت زیادی پیدا میکنند و بخش زیادی از فضای نمایش از طریق بازی، رابطه میان دو شخصیت و جزئیات رفتاری آنها شکل میگیرد.
در این میان، شرایط اقتصادی و انتخابهایی که الزاماً مطابق خواسته شخصیتها نیست، چه نسبتی با رابطه حامد و زری پیدا میکند؟
حامد و زری زوجی هستند که شرایط اقتصادی و انتخابهایی که همیشه مطابق خواستههایشان نبوده، زندگی و رابطه آنها را تحت تأثیر قرار داده است. هر دو با شرایط سختی روبهرو هستند، اما واکنش متفاوتی به این وضعیت دارند؛ حامد در نقطهای احساس میکند دیگر توان ادامه دادن ندارد و زری همچنان تلاش میکند در همان شرایط دوام بیاورد.
تفاوت واکنش حامد و زری به یک شرایط مشترک، آیا از نظر شما صرفاً یک تضاد دراماتیک است یا به تفاوت جهان ذهنی آنها نیز برمیگردد؟
برای ما مهم بود که شخصیتها صرفاً نماینده یک مسئله اجتماعی نباشند. هرکدام جهان و نگاه خودشان را دارند و مخاطب میتواند بخشی از تجربههای خودش را در آنها پیدا کند؛ تجربههایی مثل پذیرفتن شرایط، فاصله گرفتن از خواستهها و اهداف و گاهی ناتوانی در کنار آمدن با خود، خانواده یا کسی که دوستش داریم.
در چنین روایتی، خطر تبدیل شدن یک مسئله اجتماعی به شعار وجود دارد. تلاش شما برای دور شدن از این وضعیت چگونه در شخصیتپردازی اثر نمود پیدا کرده است؟
در این نمایش تلاش نکردیم بگوییم حامد درست میگوید یا زری؛ هرکدام از آنها از زاویه نگاه خودشان به زندگی نگاه میکنند و قرار نیست نمایش به جای مخاطب تصمیم بگیرد.
بنابراین مخاطب با دو شخصیت مواجه است که قرار نیست یکی از آنها به عنوان صاحب نگاه درست و دیگری به عنوان صاحب نگاه نادرست معرفی شود. این رویکرد چه اهمیتی برای شما داشت؟
برای ما مهم بود که شخصیتها صرفاً نماینده یک مسئله اجتماعی نباشند. هرکدام جهان و نگاه خودشان را دارند و مخاطب میتواند بخشی از تجربههای خودش را در آنها پیدا کند. در این نمایش تلاش نکردیم بگوییم حامد درست میگوید یا زری؛ هرکدام از آنها از زاویه نگاه خودشان به زندگی نگاه میکنند و قرار نیست نمایش به جای مخاطب تصمیم بگیرد.
اجرای یک نمایش دوپرسوناژه، بخش قابل توجهی از بار روایت را بر دوش بازیگران و رابطه میان آنها قرار میدهد. شما در فرآیند تمرین برای رسیدن به این رابطه چه مسیری را طی کردید؟
شخصیتپردازی زمان زیادی از روند تمرین را به خودش اختصاص داد. تلاش کردیم بازیگران فقط ویژگیهای ظاهری و رفتاری شخصیتها را نشناسند، بلکه به جهان ذهنی آنها نزدیک شوند و دلیل رفتارها و تصمیمهایشان را درک کنند تا رابطه میان دو شخصیت نیز باورپذیرتر شکل بگیرد.
در این شیوه، شناخت ویژگیهای ظاهری و رفتاری شخصیت به تنهایی کافی نیست و باید به منطق درونی رفتار رسید. این مسئله در تمرینها چگونه دنبال شد؟
تلاش کردیم بازیگران فقط ویژگیهای ظاهری و رفتاری شخصیتها را نشناسند، بلکه به جهان ذهنی آنها نزدیک شوند و دلیل رفتارها و تصمیمهایشان را درک کنند تا رابطه میان دو شخصیت نیز باورپذیرتر شکل بگیرد.
در نهایت، وقتی نمایش درباره آدمهایی است که میان پذیرفتن شرایط و فاصله گرفتن از خواستهها و اهداف خود قرار گرفتهاند، جایگاه مخاطب در برابر این انتخابها کجاست؟
مخاطب میتواند بخشی از تجربههای خودش را در آنها پیدا کند؛ تجربههایی مثل پذیرفتن شرایط، فاصله گرفتن از خواستهها و اهداف و گاهی ناتوانی در کنار آمدن با خود، خانواده یا کسی که دوستش داریم. در این نمایش تلاش نکردیم بگوییم حامد درست میگوید یا زری؛ هرکدام از آنها از زاویه نگاه خودشان به زندگی نگاه میکنند و قرار نیست نمایش به جای مخاطب تصمیم بگیرد.
در بخش دیگری از نگاه شما به تئاتر، مسئله رقابت میان گروههای نمایشی مطرح میشود. این رقابت از نظر شما چه زمانی میتواند به رشد تئاتر کمک کند؟
فکر میکنم رقابت در تئاتر اگر سالم و حرفهای باشد، میتواند باعث رشد همه گروهها شود. در کنار رقابت، حمایت و احترام میان گروههای نمایشی اهمیت زیادی دارد. وقتی هر گروه تلاش کند کیفیت کار خودش را بالاتر ببرد و در عین حال موفقیت گروههای دیگر را هم به رسمیت بشناسد، در نهایت فضای تئاتر و خود هنرمندان نیز رشد میکنند.
در پایان، درباره عوامل و زمان اجرای نمایش ۱۲+۱ هم توضیح میدهید؟
نمایش ۱۲+۱ به نویسندگی هومن حیدری، کارگردانی و بازی من و بازی مانیا مردانی، از یکم تا هفدهم مهر ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۳۰ در تالار هنر اصفهان روی صحنه میرود. در این اجرا مهدی کاشی و محمد میهندوست بهعنوان دستیاران کارگردان، هادی شبان در بخش نور، احسان شهبازی و پرنیان مرادی در بخش افکت و صدا، عرشیا باقری و ملینا مردانی در گریم، مهدی کریمی، مهیار اسدی، عرفان شفیعی و نرگس رضایی بهعنوان مدیران صحنه، امیر دهقانی در بخش تیزر و ویدئو، طاها دهقانی و ریحانه رضایی در بخش عکاسی و امیرعباس سمیعزاده در طراحی پوستر و بروشور حضور دارند. عرفان شفیعی نیز مدیریت گیشه را بر عهده دارد و بلیتهای نمایش از طریق سامانه گیشه هشت عرضه میشود.
💬 نظرات خود را با ما در میان بگذارید