انواع روش های رادیوتراپی و کاربردهای آن

رادیوتراپی مجموعه ای از تکنیک های درمانی هستند که با استفاده از پرتوهای پرانرژی، سلول های سرطانی را هدف قرار داده و از رشد و تکثیر آن ها جلوگیری می کنند. انتخاب نوع پرتودرمانی به محل تومور، اندازه آن، نوع سرطان و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد. اما آیا همه بیماران با یک روش رادیوتراپی درمان می شوند؟ خیر؛ تکنیک های مختلفی برای رساندن دقیق پرتو به تومور وجود دارد و هرکدام در شرایط مشخصی کاربرد دارند. پیشرفت تجهیزات پرتودرمانی نیز امکان هدف گیری دقیق تر تومورها و کاهش آسیب به بافت های سالم اطراف را فراهم کرده است. در ادامه، مهمترین انواع روش های رادیوتراپی شامل پرتودرمانی خارجی، IMRT، IGRT، SBRT، رادیوسرجری، براکی تراپی، پروتون تراپی و رادیوتراپی سیستمیک بررسی می شوند.

انواع روش های رادیوتراپی

رادیوتراپی با توجه به محل تومور، نوع سرطان و هدف درمان می تواند به روش های مختلفی انجام شود. در برخی تکنیک ها، پرتو از دستگاهی خارج از بدن به سمت تومور هدایت می شود و در برخی دیگر، منبع پرتوزا داخل بدن یا نزدیک بافت سرطانی قرار می گیرد.

همچنین روشهای پیشرفته تر شکل، شدت و زاویه تابش را متناسب با تومور تنظیم می کنند تا بافت سالم کمتر در معرض اشعه قرار گیرد. مهمترین روش های رادیوتراپی شامل رادیوتراپی خارجی، 3D-CRT، IMRT، IGRT، SBRT، SRS، براکی تراپی، پروتون تراپی و رادیوتراپی سیستمیک هستند که در ادامه به این موارد اشاره می نماییم:

رادیوتراپی خارجی (External Beam Radiotherapy – EBRT)

رادیوتراپی خارجی یکی از رایج ترین انواع پرتودرمانی است که در آن دستگاهی خارج از بدن، پرتوهای پرانرژی را به سمت محل تومور هدایت می کند. پیش از شروع درمان، محل دقیق تومور با استفاده از تصویربرداری مشخص می شود تا میدان تابش با دقت طراحی شود. این روش برای درمان بسیاری از سرطان ها از جمله تومورهای پستان، پروستات، ریه، سر و گردن و مغز کاربرد دارد. تعداد جلسات و میزان دوز اشعه بر اساس نوع سرطان و هدف درمان توسط متخصص رادیوتراپی تعیین می شود.

رادیوتراپی سه بعدی تطبیقی (3D-CRT)

رادیوتراپی سه بعدی تطبیقی یا 3D-CRT از تصاویر سه بعدی CT یا سایر روش های تصویربرداری برای تعیین شکل و موقعیت دقیق تومور استفاده می کند. در این تکنیک، میدان های تابش از زوایای مختلف طراحی می شوند تا شکل پرتو تا حد امکان با حجم تومور تطابق داشته باشد.

این کار موجب می شود مقدار بیشتری از اشعه به بافت سرطانی برسد و میزان تابش به بافت های سالم اطراف کاهش پیدا کند. 3D-CRT در درمان بسیاری از تومورهای موضعی مورد استفاده قرار می گیرد و پایه برخی تکنیک های پیشرفته تر پرتودرمانی محسوب می شود.

رادیوتراپی با شدت تعدیل شده (IMRT)

رادیوتراپی با شدت تعدیل شده یا IMRT یکی از تکنیک های پیشرفته پرتودرمانی سرطان است که امکان تغییر شدت پرتو در بخش های مختلف میدان تابش را فراهم می کند. در این روش، پرتو از چند زاویه به تومور تابانده می شود و شدت هر بخش به صورت دقیق توسط سیستم برنامه ریزی درمان تنظیم می شود.

این ویژگی به پزشک اجازه می دهد دوز مناسب تری به تومور برساند و از بافت ها و اندام های حساس اطراف بهتر محافظت کند. IMRT به ویژه برای تومورهایی که نزدیک ساختارهای مهم بدن قرار دارند، مانند سرطان های سر و گردن یا پروستات، کاربرد زیادی دارد.

رادیوتراپی با هدایت تصویری (IGRT)

رادیوتراپی با هدایت تصویری یا IGRT از تصویربرداری های مکرر قبل یا حین جلسات درمان برای بررسی موقعیت دقیق تومور استفاده می کند. برخی تومورها ممکن است به دلیل تنفس، تغییر وضعیت اندام ها یا کاهش اندازه در طول درمان کمی جابه جا شوند؛ بنابراین بررسی موقعیت آن ها پیش از تابش اهمیت دارد. در IGRT، تیم درمان می تواند موقعیت بیمار یا زاویه تابش را بر اساس تصاویر جدید اصلاح کند. این روش معمولاً در کنار تکنیک هایی مانند IMRT استفاده می شود و به افزایش دقت درمان کمک می کند.

رادیوتراپی استریوتاکتیک بدن (SBRT)

رادیوتراپی استریوتاکتیک بدن یا SBRT روشی بسیار دقیق است که دوز بالایی از اشعه را طی تعداد محدودی جلسه به تومورهای کوچک و مشخص در بدن منتقل می کند. در این تکنیک از سیستم های تصویربرداری و تثبیت موقعیت بیمار برای هدایت دقیق پرتو استفاده می شود. SBRT می تواند برای برخی تومورهای ریه، کبد، ستون فقرات، کلیه و سایر نواحی بدن مورد استفاده قرار گیرد. به دلیل دوز بالاتر در هر جلسه، انتخاب بیمار و برنامه ریزی درمان باید با دقت زیادی انجام شود تا بافت های سالم اطراف محافظت شوند.

رادیوسرجری استریوتاکتیک (SRS)

رادیوسرجری استریوتاکتیک برخلاف نام آن یک جراحی باز نیست، بلکه نوعی پرتودرمانی بسیار دقیق است که معمولاً برای ضایعات کوچک مغز و برخی نواحی سر استفاده می شود. در این روش، پرتوهای متعدد از زوایای مختلف روی یک نقطه مشخص متمرکز می شوند و دوز بالایی از اشعه به ضایعه می رسد. درمان ممکن است در یک جلسه یا تعداد محدودی جلسه انجام شود و برای برخی تومورهای مغزی، متاستازهای مغزی و ضایعات غیرسرطانی مناسب باشد. دقت بالای SRS به کاهش میزان تابش به بافت سالم مغز کمک می کند.

پروتون تراپی

پروتون تراپی نوعی پرتودرمانی خارجی است که به جای فوتون های رایج، از ذرات پروتون برای رساندن انرژی به تومور استفاده می کند. ویژگی فیزیکی پروتون ها باعث می شود بخش عمده انرژی در عمق مشخصی آزاد شود و پس از آن میزان تابش کاهش پیدا کند. این ویژگی در بعضی بیماران به کاهش دوز دریافتی بافت های سالم اطراف کمک می کند. پروتون تراپی به ویژه برای برخی تومورهای کودکان و سرطان هایی که نزدیک ساختارهای حساس مانند مغز، نخاع یا چشم قرار دارند، مورد توجه قرار می گیرد؛ با این حال برای همه سرطان ها نسبت به پرتودرمانی معمولی برتری اثبات شده ندارد.

براکی تراپی

براکی تراپی نوعی رادیوتراپی داخلی است که در آن منبع رادیواکتیو داخل بدن، درون تومور یا بسیار نزدیک به آن قرار داده می شود. نزدیکی منبع پرتوزا به بافت هدف باعث می شود مقدار زیادی از اشعه به تومور برسد، درحالی که میزان تابش به بافت های دورتر کاهش می یابد. براکی تراپی می تواند به صورت موقت یا دائمی انجام شود و بسته به سرعت آزاد شدن اشعه به انواع دوز بالا یا دوز پایین تقسیم می شود. این روش در برخی سرطان های پروستات، دهانه رحم، رحم، واژن و سایر تومورهای موضعی کاربرد دارد.

رادیوتراپی سیستمیک

رادیوتراپی سیستمیک با روش های موضعی تفاوت دارد؛ زیرا ماده رادیواکتیو از طریق خوراکی یا تزریقی وارد جریان خون می شود و در سراسر بدن گردش می کند. این ماده معمولاً به گونه ای انتخاب می شود که در بافت یا سلول های هدف تجمع بیشتری داشته باشد و از آنجا پرتو را آزاد کند. یکی از نمونه های شناخته شده این روش، استفاده از ید رادیواکتیو در برخی بیماری ها و سرطان های تیروئید است. همچنین رادیوداروهای هدفمند برای بعضی سرطان های پیشرفته پروستات یا تومورهای نورواندوکرین استفاده می شوند و انتخاب آن ها بر اساس ویژگی های بیماری انجام می شود.

بهترین متخصص رادیوتراپی در تهران

انتخاب بهترین متخصص رادیوتراپی در تهران برای بیماران مبتلا به سرطان اهمیت زیادی دارد، زیرا برنامه ریزی دقیق درمان می تواند بر اثربخشی پرتودرمانی و کنترل عوارض آن تأثیر بگذارد. دکتر سمیرا خالدی از بهترین پزشکان متخصص رادیوتراپی و انکولوژی در تهران است که در زمینه ارزیابی و درمان انواع سرطان با روش های نوین پرتودرمانی فعالیت دارد.

بررسی دقیق شرایط بیمار، انتخاب تکنیک مناسب رادیوتراپی و تنظیم برنامه درمانی متناسب با نوع و مرحله بیماری از بخش های مهم روند درمان زیر نظر ایشان است. بیمارانی که برای رادیوتراپی، رادیوسرجری یا بررسی گزینه های درمان سرطان به دنبال پزشک متخصص هستند، می توانند برای ارزیابی تخصصی به دکتر سمیرا خالدی مراجعه کنند.

https://www.khabaronline.ir/news/2279264/پزشک-متخصص-رادیوتراپی-و-انکولوژی-را-چگونه-پیدا-کنیم

نتیجه گیری

روش های رادیوتراپی تنوع زیادی دارند و انتخاب هر روش بر اساس نوع سرطان، محل تومور، اندازه ضایعه و شرایط بیمار انجام می شود. رادیوتراپی خارجی، IMRT و IGRT از روش های پرکاربرد برای هدف گیری دقیق تومورها هستند، در حالی که SBRT و رادیوسرجری برای برخی ضایعات کوچک و مشخص کاربرد دارند. براکی تراپی با قرار دادن منبع پرتوزا در نزدیکی تومور امکان درمان موضعی را فراهم می کند و پروتون تراپی در شرایط انتخاب شده می تواند میزان تابش به بعضی بافت های سالم را کاهش دهد. رادیوتراپی سیستمیک نیز با استفاده از مواد رادیواکتیو هدفمند برای برخی سرطان ها به کار می رود. هیچ روش واحدی برای تمام بیماران مناسب نیست و انتخاب تکنیک باید پس از بررسی دقیق تصاویر، مرحله سرطان و هدف درمان انجام شود.