حقوق سلامت از حقوق مهم برای انسان‌ها می‌باشد که این امکان را می‌دهد افراد، از طریق دسترسی به خدمات درمانی و پزشکی، غذای سالم و کافی، محیطی ایمن و سایر موارد دیگر، به بالاترین استانداردهای سلامت جسمی و روانی دست یابند و از زندگی سالم و امنی برخوردار باشند.

همه‌ی انسان‌ها در جامعه باید از حق بر سلامت که یک حق ذاتی می‌باشد، بهره‌مند شوند. عوامل زیادی می‌توانند این حق را تحت تاثیر قرار دهند و آن را به چالش بکشند. افراد جامعه برای حفظ سلامت و تندرستی خود، نیاز به امکانات بهداشتی و درمانی مناسبی دارند تا به وسیله‌ی آنها بتوانند سلامت خود را بدست بیاورند و فعالیت‌های روزمره‌ی خود را انجام دهند.

حقوق سلامت در کشور ما ایران به رسمیت شناخته شده است. در کشور ما قوانین و مقررات زیادی در زمینه‌ی سلامت تصویب شده‌اند که نشان‌دهنده‌ی به رسمیت شناخته شدن حق سلامت می‌باشند. همچنین، پیوستن ایران به کنوانسیون‌های بین‌المللی مرتبط با حوزه‌ی سلامت و بهداشت نیز نشان از اهمیت حقوق سلامت در کشور ما و رسمیت داشتن آن می‌باشد. حق بر سلامت در کشور ما مورد توجه و حمایت قرار دارد. ولی با این حال، حوزه‌ی سلامت و بهداشت در ایران مشکلات زیادی دارد و این امر می‌تواند ضربات جبران ناپذیری را وارد نماید.

حقوق سلامت چیست؟

حقوق سلامت (Health Rights) دربرگیرنده‌ی قواعدی است که می‌تواند بر سلامت انسان تاثیرگذار باشد. حق بر سلامت باعث تضمین دسترسی همگانی به خدمات بهداشتی و درمانی می‌شود. همچنین، تضمین کننده‌ی استانداردهای بهداشتی و درمانی بالا و مناسب برای همه‌ی افراد جامعه می‌باشد.

یکی از ابعادهای مهم حقوق بشر، حق سلامت می‌باشد. این حق شامل خدمات مرتبط با سلامت جسمی و روانی افراد می‌شود. مواردی نظیره دسترسی به خدمات دارویی، پزشکی، واکسیناسیون، آموزش‌های بهداشتی و خیلی موارد دیگر حقوق سلامت را شامل می‌شوند.

حق بر سلامت در قوانین زیادی آمده است. این حق تعهدات حقوقی ملزم‌کننده می‌باشد که در اسناد بین‌المللی حقوق بشر نیز ثبت شده‌اند. قانون اساسی سازمان جهانی بهداشت (WHO) نیز حق بهداشت را تایید می‌کند. هر انسانی این حق را دارد که از بالاترین استاندارد قابل دستیابی در بهداشت جسمی و روانی برخوردار باشد. دولت‌ها و نهادهای مرتبط با حوزه‌ی درمان و سلامت باید اقدامات لازم را در راستای برخورداری خانواده‌ها و افراد جامعه از خدمات دارویی و پزشکی مناسب انجام دهند و به این ترتیب، باعث بهبود و ارتقاء سلامت خانواده و افراد شوند.

مبانی حقوق سلامت

بهره‌گیری از حق سلامت به عنوان یکی از اصول بنیادین حقوق بشر، در مقررات داخلی و بین‌المللی، به وضوح قابل مشاهده می‌شود. این حق، مانند دیگر حقوق بشر، در اسنادی چون اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی و اجتماعی مورد تایید قرار گرفته است. علاوه بر این، کنوانسیون‌ها و اسناد بین‌المللی مانند کنوانسیون حقوق کودک و کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت، کنوانسیون رفع کلیه اشکال تبعیض نژادی و کنوانسیون رفع کلیه اشکال تبعیض علیه زنان که منابع حقوقی معتبر و مهمی می‌باشند، نیز به تضمین حق بر سلامت می‌پردازند.

همچنین، در منشورها و اسناد منطقه‌ای مانند منشور آفریقایی حقوق بشر و مردم و منشور اجتماعی اروپا هم به حقوق سلامت اشاره شده است و این امر نیز، نشان دهنده‌ی اهمیت آن می‌باشد.

در حقوق داخلی نیز می‌توان اصل 29 قانون اساسی کشور که بر حق خدمات درمانی و بهداشتی تاکید دارد و همچنین، بند 12 اصل 3 قانون اساسی که به برطرف ساختن هر نوع محرومیت در زمینه‌های از جمله بهداشت و تعمیم بیمه اشاره دارد، به عنوان مبانی داخلی حقوق سلامت نشان داد. در سایر قوانین داخلی مرتبط با حوزه‌ی بهداشت و درمان هم به نحوی به این حق تاکید شده است.

آشکار است که حق بر سلامت در تمامی این منابع حقوقی به عنوان یک حق اساسی و مهم برای تمامی افراد تاکید شده است و دولت‌ها متعهد به ارتقاء استانداردهای سلامت جامعه و فراهم‌سازی زیرساخت‌های لازم برای دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی برای همه شهروندان خود می‌باشند.

اهمیت حقوق سلامت

برای سلامت هفت مولفه از جانب دکتر ابوت و دکتر جونز که در دانشگاه ویسکانسین می‌باشند، بیان شده است. این مولفه‌ها شامل سلامت فیزیکی، سلامت شغلی، سلامت معنوی، سلامت ذهنی، سلامت عاطفی، سلامت اجتماعی و سلامت محیط زندگی می‌باشند. حقوق سلامت بسیار مهم و تاثیرگذار است و اهمیت بالایی دارد. در ذیل، به برخی از اهمیت‌های آن اشاره می‌شود.

• تضمین کننده‌ی دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی

حق سلامت شامل دسترسی به خدمات درمانی، بهداشتی و دارویی می‌باشد و تضمین می‌کند که تمام افراد جامعه بتوانند از این خدمات بهره‌مند شوند. این امر به معنای فراهم کردن فرصت برای افراد برای دریافت واکسیناسیون، خدمات پزشکی و سایر خدمات مرتبط است. چنین اقداماتی منجر به بهبود وضعیت سلامت و بهداشت در جامعه می‌شود و به این ترتیب، افراد از سلامت فیزیکی و روانی کامل‌تری برخوردار خواهند بود.

• جلوگیری از تبعیض

این حق می‌تواند از بروز نابرابری‌های سلامتی و تبعیض در دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی جلوگیری کند و آن را کاهش دهد. همه‌ی افراد حق دارند که از خدمات سیستم بهداشت و درمان بهره‌مند شوند و نباید در جامعه وضعیت تبعیض‌آمیزی در زمینه‌ی سلامتی و بهداشت وجود داشته باشد. سلامت زنان و کودکان برای جامعه همان‌ قدر مهم و ارزشمند می‌باشد که سلامت مردان دارای اهمیت است. بنابراین، در این زمینه به هیچ عنوان نباید تبعیضی و نابرابری وجود داشته باشد.

• توسعه‌ی اقتصادی

بیماری‌ها و اپیدمی‌ها هزینه‌های چشمگیری را برای خانواده‌‌ها و اجتماع تحمیل می‌کنند و باعث از بین رفتن منابع می‌شوند. بنابراین، می‌توانند تاثیرات نامطلوبی را بر روی اقتصاد یک کشور یا جامعه داشته باشند و منجر به ایجاد پیامدهای منفی شوند. حقوق سلامت از آنجایی که موجب دسترسی همه‌ی افراد جامعه به خدمات پزشکی و دارویی می‌شود؛ می‌تواند وضعیت سلامت کامل افراد جامعه را بهبود و ارتقاء دهد و از این طریق، به اقتصاد خانواده‌ها و جامعه کمک نماید و وضعیت آنها را بهتر نماید.

• کمک به پیشگیری از بیماری‌ها

حق سلامت موجب دسترسی تمام اعضای جامعه به خدمات بهداشتی و درمانی می‌شود که این امر می‌تواند در پیشگیری از بیماری‌ها اثربخش باشد. افراد به این ترتیب، از خدمات بهداشتی و دارویی لازم برای مقابله با بیماری‌ها برخوردار خواهند بود و مرگ‌ومیرهای ناشی از بیماری نیز کاهش زیادی خواهد یافت.

نکته: در خصوص شکایت از پزشک و مسائل حقوقی پزشکی یا جرایم پزشکی از وکیل حقوقی پزشکی کمک بگیرید.