غم مادرانه؛ نگاهی به افسردگی پس از زایمان

افسردگی پس از زایمان نوعی اختلال خلقی است که معمولاً در هفته‌ها یا ماه‌های نخست پس از تولد نوزاد بروز می‌کند. احساس غم عمیق، بی‌انگیزگی، اضطراب شدید، خستگی مفرط، اختلال خواب، احساس گناه یا بی‌ارزشی و گاهی افکار آسیب‌رسان به خود از نشانه‌های آن است. این وضعیت با «بی‌حوصلگی‌های موقت پس از زایمان» که طی چند روز برطرف می‌شود تفاوت دارد و نیازمند توجه جدی است.

یک روان شناس و مشاور خانواده در خراسان جنوبی تغییرات شدید هورمونی، فشارهای جسمی و روانی زایمان، کمبود خواب، نگرانی‌های اقتصادی، نبود حمایت خانوادگی و انتظارات غیرواقع‌بینانه از نقش مادری را از جمله عوامل زمینه‌ساز این افسردگی برشمرد.

راحله شهریاری در گفت و گو با  ایرنا اظهار کرد:در بسیاری از جوامع، همچون ایران، مادران به دلیل ترس از قضاوت یا برچسب‌های اجتماعی، از بیان احساسات واقعی خود خودداری می‌کنند و همین امر باعث تشدید بیماری می‌شود.
وی با بیان اینکه پیامدهای افسردگی پس از زایمان تنها به مادر محدود نمی‌شود ادامه داد: این اختلال می‌تواند بر رابطه مادر و نوزاد، شیردهی، رشد عاطفی کودک و حتی روابط خانوادگی اثر منفی بگذارد، به همین دلیل تشخیص زودهنگام و درمان به‌موقع آن اهمیت ویژه‌ای دارد.

این مشاوره خانواده معتقد است که افسردگی پس از زایمان قابل درمان بوده و مشاوره روان‌شناختی، حمایت عاطفی خانواده، گروه‌های حمایتی و در صورت نیاز درمان دارویی زیر نظر پزشک می‌تواند به بهبود کامل مادر کمک کند.

وی با تاکید بر اینکه مهم‌ترین گام، پذیرفتن مشکل و درخواست کمک بدون احساس شرم است یادآور شد:افزایش آگاهی عمومی، آموزش خانواده‌ها، و توجه نظام سلامت به سلامت روان مادران می‌تواند نقش مؤثری در پیشگیری و کاهش این اختلال داشته باشد؛ مادری که حال روانی خوبی دارد، پایه‌گذار خانواده‌ای سالم‌تر و جامعه‌ای توانمندتر است.

شهریاری در خصوص اقدامات پزشکی روانشناختی و حمایتی درمان افسردگی پس از زایمان هم گفت: اولین اقدام مراجعه به متخصص بوده که روان پزشک یا روانشناس در تشخیص دقیق شدت افسردگی و ارایه درمان های لازم می تواند نقش موثری داشته باشد.

وی روان درمانی را از دیگر راهکارها برشمرد و گفت: این مسئله به مادر کمک می‌کند افکار منفی، اضطراب‌ها و احساس گناه را در خود مدیریت کند.

روان شناس و مشاور خانواده در خراسان جنوبی درمان دارویی را از مراحله بعدی عنوان کرد و افزود:در موارد متوسط تا شدید، پزشک ممکن است داروهای ضدافسردگی تجویز کند لذا بسیاری از این داروها با شیردهی سازگار هستند و نباید خودسرانه مصرف یا قطع شوند.

وی حمایت خانواده و همسر را هم حایز اهمیت دانست و ادامه داد: تقسیم مسئولیت‌های مراقبت از نوزاد، درک احساسات مادر بدون قضاوت، ایجاد فضای امن برای صحبت کردن و حمایت عاطفی نقش کلیدی در بهبود دارد.

شهریاری یادآور شد:مادر برای مراقبت از خود باید خواب کافی (حتی خواب‌های کوتاه اما منظم)، تغذیه سالم و منظم، فعالیت بدنی سبک مانند پیاده‌روی و زمانی هرچند کوتاه برای استراحت شخصی داشته باشند.

وی همچنین بر ارتباط با مادران دیگر به عنوان یک راه پیشگیری از افسردگی پس از زایمان تاکید کرد و گفت:شرکت در گروه‌های حمایتی یا صحبت با مادرانی که تجربه مشابه دارند، احساس تنهایی و ناتوانی را کاهش می‌دهد.
این مشاور خانواده در خراسان جنوبی گفت: کاهش فشارهای غیرضروری، کنار گذاشتن کمال‌گرایی، پذیرش این‌که «مادر خوب بودن به معنای بی‌نقص بودن نیست» و پرهیز از مقایسه خود با دیگران از دیگر راهکارهای پیشگیری از افسردگی پس از زایمان است.
وی به علائم هشداردهنده اشاره کرد و افزود: در صورت وجود علایمی همچون افکار آسیب به خود یا نوزاد، ناامیدی شدید و مداوم و ناتوانی در انجام کارهای روزمره باید به مراجع تخصصی مراجعه شود.

شهریاری در خصوص نقش مراکز بهداشتی برای بهبود افسردگی پس از زایمان هم گفت:پیگیری وضعیت روان مادر در مراکز بهداشت پس از زایمان، آموزش و غربالگری افسردگی، نقش مهمی در پیشگیری و درمان دارد لذا افسردگی پس از زایمان نشانه ضعف نیست، بلکه یک بیماری قابل درمان است. درخواست کمک، نشانه آگاهی و مسئولیت‌پذیری مادر نسبت به خود و فرزندش است.