خبرگزاری مهر- گروه استانها: صبح هنوز کامل بالا نیامده بود که اولین نفر، آرام از پلههای کتابخانه مرکزی خرمآباد بالا رفت. بوی رنگ تازه هنوز در راهروها مانده بود، بعضی قفسهها نو شده بودند و رد ترمیم روی دیوارها پیدا بود؛ اما چیزی که بیشتر از همه دیده میشد، بازگشت زندگی به ساختمانی بود که چند هفته قبل، صدای انفجار در آن پیچیده بود.
پشت میز امانت، کتابدار جوانی کتابها را مرتب میکرد. چند دانشجو در سکوت وارد سالن مطالعه شدند. انگار نه انگار که همین ساختمان، تا همین چند هفته پیش، میان شیشههای شکسته و آوار نفس میکشید.
کتابخانه مرکزی خرمآباد دوباره باز شده بود؛ نه فقط بهعنوان یک ساختمان فرهنگی، بلکه شبیه پاسخی قاطع به روزهای تهاجم دشمن.
در روزهایی که بسیاری از مراکز فرهنگی و آموزشی تحت تأثیر فضای جنگ تحمیلی دشمن قرار گرفته بودند، این کتابخانه تصمیم گرفت تعطیل نشود.
حتی زمانی که بخشی از مجموعه آسیب دید، جریان کتاب و مطالعه متوقف نشد؛ کتابها همچنان دستبهدست میشدند، اعضا همچنان کتاب امانت میگرفتند و کتابداران، فراتر از وظیفه اداری، وارد میدان بازسازی شدند.
کتابخانهای که از زیر آوار برگشت
الهام برنا، مدیرکل نهاد کتابخانههای عمومی لرستان، بازگشایی دوباره کتابخانه مرکزی خرمآباد را بازگشت دوباره یک «پناهگاه فرهنگی» به شهر توصیف میکند؛ مجموعهای که پس از آسیبدیدگی در جریان حمله اخیر، حالا دوباره میزبان مخاطبانش شده است.
او به مهر میگوید: کتابخانه مرکزی خرمآباد که فاز نخست آن پس از ۲۲ سال انتظار در شهریور ۱۴۰۲ افتتاح شد، امروز به یکی از مهمترین مراکز فرهنگی استان تبدیل شده؛ جایی با بیش از ۹ هزار عضو فعال و گنجینهای متشکل از بیش از ۴۰ هزار جلد کتاب که روزانه صدها نفر را به خود میکشاند.
به گفته برنا، روزانه بین ۷۰۰ تا ۹۰۰ نفر از دانشجویان، پژوهشگران، دانشآموزان و علاقهمندان کتاب به این مجموعه مراجعه میکنند؛ آماری که بهگفته او نشان میدهد کتابخانه مرکزی خرمآباد تنها یک ساختمان فرهنگی نیست، بلکه بخشی از جریان روزمره زندگی شهر شده است.
کتابخانهای که در کمتر از دو هفته دوباره ایستاد
برنا در بخش دیگری از سخنانش، به دریافت نشان «همخوان» ـ بالاترین نشان خدمات کتابخانهای کشور ـ توسط کتابخانه مرکزی خرمآباد در سال ۱۴۰۴ اشاره میکند؛ نشانی که بهگفته او، به دلیل فعالیتهای گسترده این مجموعه در حوزه کودک و نوجوان اهدا شده است.
کارکنان بدون انتظار برای تخصیص اعتبار یا کمکهای بیرونی، خودشان دست به کار شدند و با تشکیل یک گروه جهادی، عملیات بازسازی کتابخانه آسیبدیده را آغاز کردند
او معتقد است این موفقیت، حاصل تلاش نیروهایی بود که حتی در سختترین شرایط هم اجازه ندادند فعالیت فرهنگی کتابخانه متوقف شود.
به گفته مدیرکل نهاد کتابخانههای عمومی لرستان، کارکنان این مجموعه بدون انتظار برای تخصیص اعتبار یا کمکهای بیرونی، خودشان دست به کار شدند و با تشکیل یک گروه جهادی، عملیات بازسازی کتابخانه آسیبدیده را آغاز کردند.
برنا میگوید سرعت بازسازی مجموعه حتی برای بسیاری از ناظران هم غیرمنتظره بود؛ کتابخانهای که در جریان جنگ رمضان آسیب دیده بود، در کمتر از دو هفته دوباره آماده خدمترسانی شد.
او از این تجربه بهعنوان نمونهای از «همدلی فرهنگی» یاد میکند؛ جایی که کارکنان کتابخانه، فراتر از وظیفه اداری، برای زنده نگه داشتن یک فضای عمومیِ دانایی پای کار آمدند تا قفسههای کتاب، دوباره به روی مخاطبان شهر باز شوند.
کتابها زیر آوار نماندند
مدیرکل نهاد کتابخانههای عمومی لرستان میگوید در روزهای نخست پس از آسیبدیدگی کتابخانه، برآورد پیمانکاران این بود که تنها جمعآوری آوارها دستکم ۲۵ روز زمان میبرد و عملیات نصب و بازسازی هم حدود یک ماه دیگر طول خواهد کشید؛ روندی که میتوانست بازگشایی مجموعه را ماهها به تعویق بیندازد.
اما به گفته برنا، کارکنان کتابخانه تصمیم گرفتند منتظر روندهای طولانی اداری و تخصیص اعتبار نمانند.
او تأکید میکند اگر قرار بود همه چیز به تأمین بودجه و فرآیندهای رسمی گره بخورد، شاید بازگشایی کتابخانه تا یک سال هم به طول میانجامید.
برنا از همراهی نیروهای کتابخانه بهعنوان عامل اصلی عبور از بحران یاد میکند؛ نیروهایی که بهگفته او، با تکیه بر حس مسئولیت و تعلق فرهنگی، خودشان بار بازسازی مجموعه را به دوش کشیدند تا کتابخانه دوباره به شهر بازگردد.
کتابخانهها در روزهای جنگ خاموش نشدند
او در ادامه، به نکتهای اشاره میکند که از نگاهش اهمیت کمتری از بازسازی ساختمان نداشت؛ اینکه کتابخانههای عمومی لرستان حتی در روزهای جنگ نیز تعطیل نشدند.
برنا میگوید با وجود محدودیتهای اینترنتی و شرایط خاص آن روزها، کتابخانهها از شنبه تا پنجشنبه فعال بودند و خدماترسانی ادامه داشت. هرچند برای حفظ امنیت مراجعهکنندگان، سالنهای مطالعه موقتاً بسته شده بود، اما روند امانتدهی کتاب متوقف نشد.
تلاش مجموعه این بود که ارتباط مردم با کتاب، حتی در بحرانیترین روزها قطع نشود
به گفته او، تلاش مجموعه این بود که ارتباط مردم با کتاب، حتی در بحرانیترین روزها قطع نشود؛ چرا که در روزهای اضطراب و ناامنی، کتابخانه میتواند بیش از هر زمان دیگری به پناهگاهی آرام برای جامعه تبدیل شود.
وقتی کتابها به خانه مردم رفتند
برنا روایت میکند که حتی در روزهایی که ساختمان کتابخانه مرکزی تعطیل بود، جریان کتاب در شهر متوقف نشد.
به گفته او، کارکنان کتابخانههای عمومی در نقاط مختلف استان، کتابها را به درِ خانه اعضا میبردند، امانتهای قبلی را تحویل میگرفتند و نسخههای تازه را دوباره در اختیار مخاطبان قرار میدادند.
او میگوید تلاش مجموعه این بود که رابطه مردم با کتابخانه، زیر سایه بحران و ناامنی قطع نشود؛ حتی اگر ساختمان آسیب دیده باشد، «خدمت فرهنگی» باید ادامه پیدا میکرد.
بازسازی در شیفت دوم زندگی
مدیرکل نهاد کتابخانههای عمومی لرستان از روزهایی میگوید که کارکنان، صبحها در ساعت اداری مشغول خدماترسانی بودند و عصرها و شبها، آواربرداری و بازسازی کتابخانه مرکزی را پیش میبردند.
به گفته برنا، برای سامان دادن به روند بازسازی، یک هسته پنج تا شش نفره شکل گرفت؛ گروهی که بعد از پایان ساعت کاری، وارد کتابخانه میشدند و تا شب درگیر مرمت، جابهجایی کتابها و آمادهسازی دوباره فضا بودند. شبها هم بسیاری از آنها در برنامهها و اجتماعات مردمی حضور پیدا میکردند.
او این تجربه را حاصل «همت مضاعف» نیروهای کتابخانه میداند؛ نیروهایی که بدون استفاده از کارگر بیرونی، تمام مراحل آواربرداری، بازسازی و حتی چیدمان دوباره کتابها را خودشان انجام دادند.
برنا معتقد است آنچه کتابخانه مرکزی خرمآباد را دوباره سرپا کرد، فقط عملیات عمرانی نبود؛ نوعی احساس تعلق جمعی بود که باعث شد کارکنان، فراتر از مسئولیت اداری، برای حفظ یک مرکز فرهنگی پای کار بایستند.
کتابخانهها؛ سنگرهایی که هدف قرار گرفتند
سعید پورعلی، معاون سیاسی ـ امنیتی استانداری لرستان، بازگشایی دوباره کتابخانه مرکزی خرمآباد را فراتر از احیای یک ساختمان فرهنگی میداند؛ بهگفته او، تداوم فعالیت چنین مراکزی در روزهای بحران، نشانه زنده بودن جریان آگاهی و فرهنگ در جامعه است.
او از مدیرکل کتابخانههای عمومی استان و کارکنان این مجموعه به دلیل حفظ پویایی کتابخانهها و استمرار خدماترسانی به مخاطبان قدردانی میکند و به مهر میگوید انتظار جامعه از نهادهای فرهنگی همین است؛ اینکه حتی در دشوارترین شرایط نیز چراغ دانایی خاموش نشود.
پورعلی، کتابخانهها را «سنگرهای آگاهی» توصیف میکند؛ مکانهایی که به باور او، تنها محل نگهداری کتاب نیستند، بلکه قلب تپنده فرهنگ و حافظ حافظه جمعی جامعهاند.
جنگ با «دانایی»
معاون سیاسی ـ امنیتی استانداری لرستان معتقد است حمله به مراکز علمی و فرهنگی، بخشی از پروژهای گستردهتر برای ضربه زدن به زیرساختهای فکری و تمدنی کشور بوده است.
او با اشاره به حمله به مراکز آموزشی و پژوهشی مختلف، از مدرسه شجره طیبه میناب گرفته تا مرکز علمی پاستور، دانشگاه علم و صنعت و مجموعه شهید بهشتی، تأکید میکند که هیچکدام از این مکانها ماهیت نظامی نداشتند؛ اما هدف قرار گرفتند، چون نماد آموزش، علم و تولید فکر بودند.
اینکه یک مرکز فرهنگی، باوجود آسیبها، دوباره در مدت کوتاهی به مدار فعالیت بازگردد و نشان دهد جریان کتاب و آگاهی، با تخریب متوقف نمیشود
پورعلی با اشاره به تهدیدات دشمن مبنی بر اینکه «ایران را به عصر حجر بر میگردانیم»، میگوید این حملات نشان داد که هدف صرفاً تخریب فیزیکی نبوده، بلکه تلاش شده جریان علمی و فرهنگی کشور دچار اختلال شود؛ تلاشی که به تعبیر او، ریشه در نگاهی دارد که میخواهد جامعه را از مسیر دانایی و پیشرفت دور کند.
او بازسازی سریع کتابخانه مرکزی خرمآباد را پاسخی به همین رویکرد میداند؛ اینکه یک مرکز فرهنگی، باوجود آسیبها، دوباره در مدت کوتاهی به مدار فعالیت بازگردد و نشان دهد جریان کتاب و آگاهی، با تخریب متوقف نمیشود.
بازسازی یک کتابخانه؛ فراتر از مرمت دیوارها
پورعلی، بازسازی کتابخانه مرکزی خرمآباد را صرفاً یک پروژه عمرانی نمیداند؛ به اعتقاد او، احیای دوباره این مجموعه پس از آسیبدیدگی، نوعی «اقدام مجاهدانه» بود که توانست جریان زندگی فرهنگی را به شهر بازگرداند.
او میگوید کتابخانه مرکزی نیز یکی از مراکزی بود که در جریان حملات اخیر آسیب دید، اما کارکنان مجموعه اجازه ندادند این آسیب به تعطیلی طولانیمدت یا رکود فرهنگی منجر شود.
به گفته معاون سیاسی ـ امنیتی استانداری لرستان، تمام مراحل آواربرداری، آمادهسازی و بازسازی، با اتکا به خود پرسنل کتابخانه انجام شد؛ گروهی جهادی در دل مجموعه شکل گرفت تا بدون اتلاف وقت، کتابخانه دوباره آماده فعالیت شود.
«زندگی علمی» دوباره به جریان افتاد
پورعلی معتقد است هدف اصلی این حملات، مختل کردن جریان علمی و فرهنگی کشور بود، اما بازگشت سریع کتابخانه به مدار فعالیت، نشان داد که این جریان متوقفشدنی نیست.
او تأکید میکند آنچه در کتابخانه مرکزی خرمآباد رخ داد، تنها بازسازی یک ساختمان نبود؛ «جان گرفتن دوباره یک فضای علمی و فرهنگی» بود که با تلاش کارکنان مجموعه ممکن شد.
معاون استاندار، سرعت عمل و هزینه پایین بازسازی را از مهمترین ویژگیهای این اقدام میداند و میگوید اینکه یک مجموعه فرهنگی بتواند در مدت کوتاه و با کمترین امکانات دوباره سرپا شود، نشاندهنده روحیه مسئولیتپذیری و تعلقی است که میان کارکنان آن وجود دارد.
او در پایان، از نیروهایی که با عشق و انگیزه در روند بازسازی مشارکت داشتند قدردانی میکند؛ افرادی که به گفته او، اجازه ندادند قفسههای کتاب در خرمآباد برای مدت طولانی خاموش و بیمخاطب بمانند.
کتابخانه؛ فراتر از قفسه و دیوار
در سالهای اخیر، کتابخانهها دیگر فقط محل امانت گرفتن کتاب نیستند. آنها به پناهگاههای فرهنگی شهر تبدیل شدهاند؛ جایی برای گفتگو، مطالعه، آموزش کودک، پژوهش و حتی آرامگرفتن در میانه هیاهوی زندگی.
کتابخانه مرکزی خرمآباد هم حالا فقط یک ساختمان نیست؛ نمادی است از اینکه فرهنگ، حتی زیر فشار بحران، میتواند دوباره خودش را ترمیم کند.
شاید به همین دلیل بود که کارکنانش منتظر نماندند تا کسی از بیرون بیاید و آن را بازسازی کند. آنها خودشان آوارها را کنار زدند، کتابها را دوباره چیدند و چراغ سالنها را روشن کردند.
وقتی کتابها زودتر از دیوارها برمیگردند
بعضی ساختمانها فقط با سیمان و آجر ساخته نمیشوند؛ با خاطره، حضور و امید ساخته میشوند.
کتابخانه مرکزی خرمآباد یکی از همان ساختمانهاست. جایی که حتی پس از شکستن شیشهها و فروریختن بخشی از دیوارها، هنوز قلبش میتپید؛ چون کتابدارانش اجازه ندادند سکوت جای کتاب را بگیرد.
و خرمآباد، این روزها دوباره چراغ یکی از مهمترین پناهگاههای فرهنگیاش را روشن کرده است.
💬 نظرات خود را با ما در میان بگذارید