خبرگزاری مهر، گروه استانها – مرجانه حسین زاده: شهر مشهد، شهری که از دیرباز با نام و یاد فردوسی گره خورده است، «فرهنگسرای حماسه و شاهنامه» مدتی قبل پس از سالها تعطیلی، بازگشایی شد؛ اما نه آنگونه که دوستداران فرهنگ و ادب انتظار داشتند. در حالی که قرار بود این مکان، مأمن کودکان و نوجوانان برای آموختن نقالی، شاهنامهخوانی و پیوند با ریشههای هویتیشان باشد، امروز تنها شاهد برگزاری یک کلاس رباتیک در آن هستیم.
شاهنامه، تنها یک کتاب نیست، بلکه شناسنامه فرهنگی و هویتملی ما است. فراموش کردن این اثر ارزشمند، به معنای نادیده گرفتن تاریخ، فرهنگ و تمدن ایران است اما در مشهد، شهری که ساکنان آن همسایه حکیم توس، فردوسی بزرگ هستند، سالهاست که خلأ یک مرکز تخصصی برای ترویج آموزههای شاهنامه، در میان کودکان و نوجوانان احساس میشود. مرکزی که با تمرکز بر حوزه کودک و نوجوان در تمام ایام سال و به صورت مستمر کلاسهای نقالی، شاهنامهخوانی، نقاشی، تئاتر و هنرهای مرتبط با شاهنامه را ویژه کودک و نوجوان برگزار کند. به همین دلیل شنیدن خبرِ بازسازی و احیای فرهنگسرای «حماسه و شاهنامه» در ابتدای سال جاری، بارقهای از امید را در دل دوستداران فرهنگ و ادب این مرز و بوم روشن کرد.
انتظار میرفت «فرهنگسرای حماسه و شاهنامه» در بولوار کلاهدوز مشهد که پس از سالها تعطیلی، ابتدای سال توسط سازمان فرهنگی شهرداری بهسازی شد، پس از بازسازی و افتتاح مجدد، این خلأ را پر کند و به پناهگاهی برای علاقهمندان به این گنجینه ارزشمند تبدیل شود.
اما متأسفانه این انتظار هم به سراب بدل شد و دوستداران فردوسی متوجه شدند که با وجود صرف هزینه برای تعمیر، بازسازی و تجهیز این مرکز در حال حاضر طی هفته تنها یک کلاس رباتیک در این فرهنگسرا برگزار میشود و بعد از گذشت چندین ماه هنوز رونق چندانی ندارد! این در حالی است که کودکان و نوجوانان مشهدی، نیازمند فضایی هستند که در آن با داستانهای شاهنامه، آیینهای کهن ایرانی و ارزشهای اخلاقی و انسانی این اثر سترگ آشنا شوند.
جای سؤال است که چرا شهرداری مشهد، به جای استفاده از ظرفیتهای فرهنگسرای حماسه و شاهنامه برای تحقق اهداف فرهنگی و هنری مورد انتظار و توجه به دغدغههای شاهنامهدوستان و علاقهمندان به فرهنگ و هنر ایرانی از تمام ظرفیتهای موجود برای رونق و دمیدن روحی تازه به این مجموعه استفاده نمیکند؟
خانه به دوشی اهالی کتاب!
در پی بررسی این مسئله به سراغ نوید موسوی، استاد دانشگاه، پژوهشگر تاریخ و فعال کتابخوانی رفتیم، او که در سالهای اخیر جلسات کتابخوانی بسیاری نظیر «به وقت کتاب»، «قرار کتاب»، «راوی» و «کوچه» را راهاندازی و مدیریت کرده، در این خصوص در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: طی سالهای گذشته جلسات کتابخوانی در مشهد به شکل قابلتوجهی رو به رشد بوده است اما همواره محل برگزاری این جلسات یکی از چالشهای بزرگی است که مدیران این جلسات با آن دست و پنجه نرم میکنند، چرا که هیچکدام از نهادها و سازمانهای فرهنگی شهر، با وجود داشتن مکانهای بسیار برای برگزاری جلسات کتابمحور، معمولا از امکانات موجود چیزی در اختیار اهالی کتاب نمیگذارند.
پژوهشگر تاریخ و فعال کتابخوانی ادامه داد: ما از همان سالهای ابتدای راهاندازی جلساتِ کتابخوانیمان همین چالش را داشتیم، گاهی مدیر یک فرهنگسرا، اتاقی را در همان فرهنگسرا در اختیار ما قرار میداد، اما اگر آن مدیر از آن فرهنگسرا میرفت، باز ما باید برای جلساتمان دنبال مکان دیگری میگشتیم، چراکه مدیر جدید اجازه برگزاری جلسه را به ما نمیداد!
وی گفت: این نقل مکان و خانه به دوشی، همیشه معضل بزرگی است که برگزار کنندگان جلسات کتابخوانی با آن مواجه هستند، در نهایت هم مجبور هستیم با پرداخت هزینه، به کافهکتابها برویم. در صورتی که ما به جز یک مکان، چیز دیگری از مسئولانِ فرهنگی شهر نمیخواهیم.
موسوی افزود: مکان مناسب برای یک دورهمی کتاب بیشک جایی است که دسترسی مناسب برای شهروندان و امکاناتی در حد سرمایش و گرمایش داشته باشد و فقدان همین موضوع متاسفانه در مشهد به یک معضل تبدیل شده است. در مشهد جاهای زیادی وجود دارد که متاسفانه بدون استفاده رها شدهاند یا حتی از کارکردهای اصلی خودشان دور شدهاند.
این مدرس تاریخ ادامه داد: به نظرم بهترین کار این است که ساز و کاری تعریف شود تا بشود چراغ کتاب را در این فضاها روشن کنیم تا اینقدر اهالی کتاب خانهبهدوش نباشند. از سویی دیگر، دورهمیهای کتاب هم، از این طریق حمایت شده و مدیران و شرکتکنندگان این جلسات نیز با این کار، برای ادامه این مسیر انگیزه میگیرند.
وقتی فرهنگ زینتالمجالس میشود!
پس از آن با یوسف بینا، شاعر و مدرس دانشگاه به گفتگو مینشینیم، او با اشاره به غلبه نگاه اقتصادی بر امور فرهنگی و عواقب آن اظهار کرد: گاهی در شهرداری نگاههای اقتصادی صرف و سودمحور حتی در امور فرهنگی غلبه پیدا میکند و مدیران مربوط به کارهای فرهنگی بهچشم کارهای بدون بازده اقتصادی نگاه میکنند و در نتیجه فرهنگ را امری تزئینی، اضافی و زینتالمجالس تلقی میکنند درحالیکه میدانیم فرهنگ امری ضروریتر از ضروری و با نتیجهبخشی درازمدت است.
شاعر و مدرس دانشگاه بیان کرد: این نگاه درباره فرهنگسراها هم اگر باشد متاسفانه بسیار فاجعهبار است و به تعطیلی مراکز فرهنگی شهر که تنفسگاههای روحی شهر هستند میانجامد چنانکه در برخی فرهنگسراهای مشهد این مسئله را مشاهده میکنیم.
وی افزود: برای درمان این معضل باید نخست مدیرانی در سمتهای فرهنگی شهرداری بهکار گرفته شوند که خودشان اهل فرهنگاند و پیش از دوران مدیریت خود سابقهای در کارهای فرهنگی عامالمنفعه و داوطلبانه داشته باشند.
بینا با اشاره به راهحلهای برونرفت از این معضل گفت: دوم راه این است که گردانندگی این فرهنگسراها و فعالیت در آنها باید تا حد امکان به خود اهالی فرهنگ و هنر واگذار شود تا روح فرهنگی این اماکن به آنها برگردد و مردم از آنها استقبال کنند و برکات بعدیشان نیز آشکار شود.
فرهنگسرای شاهنامه و حماسه در حال حاضر در مرحله بهرهبرداری قرار دارد
پس از شنیدنِ این مطالبه اهالی فرهنگ و هنر به سراغ جلیل بامشکی، معاون زیارت و گردشگری سازمان فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد رفتیم، وی در این خصوص با اشاره به فرهنگسرای حماسه و شاهنامه در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: فرهنگسرای شاهنامه و حماسه در آستانه بهرهبرداری کامل است و به زودی کلاسها و پروژههای ملی کودکمحور در این فرهنگسرا برگزار خواهد شد.
معاون زیارت و گردشگری سازمان فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد افزود: فرهنگسرای شاهنامه و حماسه همزمان با طی مراحل نهایی تجهیز، فعالیتهای آموزشی خود را آغاز کرده و با برگزاری کلاسهای تخصصی و اجرای پروژههای فرهنگی شاخص، به یکی از پایگاههای نوین ترویج هویت ایرانی و ادبیات حماسی برای کودکان و مربیان تبدیل میشود.
وی اظهار کرد: فرهنگسرای شاهنامه و حماسه در حال حاضر در مرحله بهرهبرداری قرار دارد و همزمان فرآیند تجهیز فضاهای آموزشی و فرهنگی آن در حال انجام است. با وجود این، برنامههای آموزشی فرهنگسرا بهصورت رسمی آغاز شده و کلاسهای تخصصی برگزار میشود.
بامشکی با اشاره به فاز نخست راهاندازی این مرکز گفت: در فاز نخست، کلاسهای «شاهنامهخوانی» و «رباتیک» بهصورت منظم در فرهنگسرا برگزار میشود که هدف از آن، پیوند خلاقیت، فناوری و هویت فرهنگی در میان کودکان و نوجوانان است.
معاون زیارت و گردشگری سازمان فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد با اشاره به برنامههای آینده این فرهنگسرا تصریح کرد: یکی از مهمترین رویدادهای پیشِرو، اجرای پروژه «کودک و شاهنامه» در ابتدای سال آینده است که با رویکردی نوآورانه، به آشنایی نسل کودک با مفاهیم حماسی، اخلاقی و هویتی شاهنامه میپردازد، برگزاری تورهای آموزشی آرامگاه فردوسی ویژه مخاطبان در طول سال با هدف آشنایی نوجوانان با منطقه تاریخی و فرهنگی توس از دیگر اقدامات این فرهنگسرا است.
وی همچنین از اجرای پروژه «آموزش مربیان شاهنامه» بهعنوان یکی از برنامههای راهبردی فرهنگسرا یاد کرد و گفت: این پروژه با هدف توانمندسازی مربیان، معلمان و فعالان فرهنگی طراحی شده تا آموزش شاهنامه به شکلی علمی، جذاب و متناسب با نیاز نسل امروز گسترش یابد.
به گفته بامشکی، فرهنگسرای شاهنامه و حماسه در نظر دارد با تکمیل فرآیند تجهیز و توسعه برنامهها، به قطب تخصصی آموزش و ترویج فرهنگ حماسی و ادبیات فاخر ایرانی در سطح شهر و کشور تبدیل شود.
معاون زیارت و گردشگری سازمان فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد گفت: بهزودی با تکمیل کادر اداری، این فرهنگسرا بهصورت تماموقت پاسخگوی علاقهمندان و شهروندان خواهد بود.
با وجود اظهارات امیدوارکننده معاون زیارت و گردشگری سازمان فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد، مبنیبر بهرهبرداری کامل از فرهنگسرای شاهنامه و حماسه و برنامههای آتی کودکمحور و پروژههای ملی، همچنان ابهاماتی در خصوص رویکرد عملیاتی این مرکز وجود دارد.
تاکید جلیل بامشکی بر پیوند خلاقیت، فناوری و هویت فرهنگی با برگزاری کلاسهای رباتیک در کنار شاهنامهخوانی، اگرچه در ظاهر مثبت به نظر میرسد، اما نمیتواند توجیهی برای کمرنگ شدن نقش اصلی این مرکز در ترویج و آموزش تخصصی شاهنامه و فرهنگ ایرانی باشد.
پروژههایی نظیر «کودک و شاهنامه»، «آموزش مربیان شاهنامه» و تورهای آموزشی آرامگاه فردوسی، نویدبخش توجه به اهداف اولیه تاسیس این فرهنگسرا هستند، اما تحقق این برنامهها و تبدیل فرهنگسرای حماسه به قطب تخصصی آموزش و ترویج فرهنگ حماسی و ادبیات فاخر ایرانی، نیازمند برنامهریزی دقیق، تخصیص منابع کافی و تعهد جدی به اهداف فرهنگی است.
انتظار میرود سازمان فرهنگی شهرداری مشهد با جدیت بیشتری زمینه را برای فعالیتهای تخصصی در حوزه شاهنامه و فرهنگ ایرانی در فرهنگسرای حماسه و شاهنامه فراهم کند و این مرکز را به مکانی برای شکوفایی استعدادهای کودکان و نوجوانان در این زمینه تبدیل کند.
💬 نظرات خود را با ما در میان بگذارید