خبرگزاری مهر؛ گروه استانها: پدیده رانش زمین نهتنها مناطق روستایی و دامنهای، بلکه محورهای مهم ارتباطی از جمله مسیر تهران ـ شمال و جاده ترانزیتی سوادکوه و هراز و کندوان را نیز در معرض تهدید قرار داده و نگرانیها را در خصوص پایداری زیرساختها افزایش داده است.
رانش زمین در مازندران دیگر یک رخداد مقطعی و محدود به نقاط خاص نیست، بلکه به بحرانی تدریجی و گسترده تبدیل شده که از جادههای کوهستانی تا سکونتگاههای روستایی را درگیر کرده است.
در تازهترین موارد، محدوده تنگه ابوالقیس در سوادکوه بهعنوان یکی از نقاط حساس محور تهران ـ شمال در وضعیت ناپایدار قرار گرفته و هشدارهای جدی را به همراه داشته است.
مثلث بحرانی بارش، تخریب و ساختوساز
کارشناسان حوزه محیطزیست و زمینشناسی معتقدند افزایش رانشها در مازندران تنها نتیجه بارشهای شدید و مداوم نیست، بلکه مجموعهای از عوامل انسانی و طبیعی در شکلگیری این بحران نقش دارند. تخریب گسترده پوشش جنگلی، تغییر کاربری اراضی شیبدار، برداشتهای غیراصولی از کوهستان و اجرای پروژههای عمرانی بدون مطالعات ژئوتکنیکی از مهمترین عوامل تشدیدکننده این وضعیت عنوان میشود.
در کنار این عوامل، توسعه جادهای در مناطق حساس بدون توجه کافی به ظرفیت زمین و ساختوسازهای روستایی در دامنههای ناپایدار، شرایط را برای لغزش لایههای خاک فراهم کرده است. این روند موجب شده در بسیاری از نقاط استان، زمین بهصورت تدریجی دچار نشست، ترکخوردگی و جابهجایی شود.
جادههای کوهستانی در معرض تهدید دائمی
محورهای کوهستانی مازندران از جمله کندوان، هراز و سوادکوه همواره در فصول بارندگی با خطر رانش زمین و ریزش سنگ مواجه هستند. انسدادهای موقت، سقوط سنگ از ارتفاع و تخریب حاشیه جادهها در سالهای اخیر به امری تکراری تبدیل شده و بارها موجب اختلال در تردد و ایجاد خسارت شده است.
در این میان، محور سوادکوه بهعنوان یکی از مهمترین مسیرهای ارتباطی کشور، بهویژه در محدوده تنگه ابوالقیس سوادکوه، با شرایط ناپایدار جدیدی مواجه شده است. گزارشهای میدانی حاکی از آن است که باند برگشت این محور در معرض رانش قرار گرفته و احتمال گسترش ناپایداری در صورت تداوم بارندگی وجود دارد.
استقرار تجهیزات در تنگه ابوالقیس
مدیرکل مدیریت بحران استانداری مازندران از آغاز اقدامات پیشگیرانه در این منطقه خبر داد و اعلام کرد: با توجه به شرایط زمین و افزایش بارشها، تجهیزات و ماشینآلات لازم در محدوده تنگه ابوالقیس مستقر شده تا در صورت بروز رانش، عملیات ایمنسازی بهسرعت انجام شود.
وی در گفتگو با خبرنگار مهر در توضیح شرایط منطقه افزود: به دلیل عبور شبکه برق و همچنین وجود خطوط انتقالی در محدوده رانشی، اجرای عملیات تثبیت نیازمند هماهنگی کامل میان دستگاههای خدماترسان است. در همین راستا، ابتدا باید جابهجایی و ایمنسازی تأسیسات انجام شود تا امکان اجرای عملیات سبکسازی فراهم گردد.
همچنین وجود خطوط لوله در این محدوده، حساسیت عملیات اجرایی را افزایش داده و ضرورت رعایت استانداردهای ایمنی و فنی را دوچندان کرده است. به گفته مسئولان، پس از تکمیل هماهنگیها، اقدامات عملی برای پایدارسازی شیب و جلوگیری از گسترش رانش آغاز خواهد شد.
افزایش نقاط بحرانی در استان
بررسیهای کارشناسی نشان میدهد تعداد نقاط مستعد رانش در مازندران طی سالهای اخیر افزایش یافته است. بارشهای مداوم، اشباع خاک، کاهش پوشش گیاهی و فرسایش طبیعی موجب شده بسیاری از دامنهها در وضعیت شکننده قرار گیرند.
در برخی مناطق روستایی، آثار این پدیده بهصورت ترک در دیوار منازل، نشست زمینهای کشاورزی و تغییر شکل سطح زمین قابل مشاهده است. این موضوع نگرانی ساکنان محلی را افزایش داده و موجب شده ترس از تکرار خسارات در فصل بارندگی همواره وجود داشته باشد.
خانههایی روی زمین ناپایدار
در تعدادی از روستاهای کوهستانی مازندران، رانش زمین بهطور مستقیم بر زندگی مردم تأثیر گذاشته است. برخی خانوارها گزارش دادهاند که پس از هر بارندگی شدید، شکافهای جدیدی در زمین و دیوار خانهها ایجاد میشود و مسیرهای دسترسی روستاها نیز در معرض خطر قرار میگیرد.
کارشناسان معتقدند بخشی از این آسیبها ناشی از ساختوسازهای غیرمجاز و بدون رعایت اصول فنی در مناطق شیبدار است. نبود نظارت کافی در سالهای گذشته باعث شده برخی بناها در نقاطی احداث شوند که از نظر زمینشناسی ظرفیت تحمل بار سازهای را ندارند.
ضرورت پایش و نقشهبرداری دقیق
متخصصان مدیریت بحران بر ضرورت تهیه بانک اطلاعاتی جامع از مناطق مستعد رانش در مازندران تأکید دارند. به اعتقاد آنان، شناسایی دقیق نقاط پرخطر میتواند نقش مهمی در مدیریت توسعه شهری و روستایی، طراحی مسیرهای جادهای و کاهش خسارات احتمالی داشته باشد.
اجرای طرحهای آبخیزداری، تقویت پوشش جنگلی، جلوگیری از تغییر کاربری اراضی حساس و کنترل ساختوساز در دامنههای پرشیب از جمله راهکارهای اساسی برای کاهش سرعت این بحران عنوان میشود.
هشدار نسبت به بحران خاموش
رانش زمین در مازندران اگرچه برخلاف سیلاب یا زلزله بهصورت ناگهانی رخ نمیدهد، اما بهطور تدریجی زیرساختها، جادهها و مناطق مسکونی را تحت تأثیر قرار میدهد. این پدیده بهعنوان یک بحران خاموش شناخته میشود که آثار آن در بلندمدت میتواند بسیار گسترده و پرهزینه باشد.
در همین راستا، مسئولان استانی بر لزوم مدیریت علمی و پیشگیرانه تأکید دارند تا از گسترش خسارات جلوگیری شود. پایش مستمر مناطق حساس و اجرای پروژههای تثبیت زمین از مهمترین اقداماتی است که باید بهصورت فوری در دستور کار قرار گیرد.
رانش ۳۰ متری در حاشیه
فرماندار سوادکوه نیز از وقوع رانش در یک ترانشه حدود ۳۰ متری در محدوده محور سوادکوه خبر داد و این حادثه را نگرانکننده توصیف کرده است.
رمضان پاریاو در گفت وگو با خبرنگار مهر افزود: این رانش در محدوده باند برگشت مسیر و در نزدیکی تأسیسات حیاتی رخ داده که حساسیت موضوع را افزایش داده است.
وی اعلام کرد: این محدوده در مجاورت شبکه برق ۲۰ کیلووات، خط لوله نفت ۳۲ اینچ و نهر آب کشاورزی قرار دارد و همین موضوع شرایط ناپایدار و پرریسکی ایجاد کرده است. بررسیهای اولیه نشان میدهد احتمال ادامهدار بودن ناپایداری در توده خاکی منطقه وجود دارد و لازم است اقدامات فوری برای تثبیت و ایمنسازی انجام شود.
به گفته وی، تیمهای کارشناسی در حال ارزیابی وضعیت زمین هستند و تصمیمات لازم برای اجرای عملیات پایدارسازی در دستور کار قرار گرفته است.
تأکید بر اقدام فوری و هماهنگی دستگاهها
استاندار مازندران نیز در گفت وگو با خبرنگار مهر در حاشیه بازدید از یکی از مناطق رانشی استان با تأکید بر ضرورت اقدام فوری برای تثبیت زمین اعلام کرد: هیچگونه تعلل در اجرای طرحهای ایمنسازی قابل قبول نیست و همه دستگاهها باید با هماهنگی کامل برای رفع خطر اقدام کنند.
مهدی یونسی همچنین بر اهمیت استفاده از روشهای علمی و ژئوتکنیکی در پروژههای پایدارسازی تأکید کرد و گفت: تمامی اقدامات باید بر اساس مطالعات دقیق انجام شود تا از بروز خسارات آینده جلوگیری شود.
مازندران امروز با یکی از پیچیدهترین چالشهای زیستمحیطی و زیرساختی خود مواجه است؛ چالشی که اگرچه آرام و تدریجی پیش میرود، اما میتواند در بلندمدت پیامدهای جدی برای سکونت، حملونقل و اقتصاد منطقه به همراه داشته باشد. رانش زمین در این استان دیگر یک هشدار ساده نیست، بلکه نشانهای از یک بحران ساختاری است که نیازمند مدیریت فوری، علمی و هماهنگ میان دستگاههای اجرایی و تخصصی است.
💬 نظرات خود را با ما در میان بگذارید