خبرگزاری مهر، گروه استانها – کوروش دیباج: گردشگری در دهههای اخیر دیگر تنها به معنای افزایش تعداد مسافران و توسعه زیرساختهای اقامتی نیست، بلکه بسیاری از مقاصد گردشگری جهان به سمت الگویی حرکت کردهاند که در آن حفظ محیطزیست، کاهش مصرف منابع، حمایت از اقتصاد محلی و صیانت از هویت فرهنگی به عنوان ارکان اصلی توسعه گردشگری مورد توجه قرار میگیرد.
در این میان، مفهوم گردشگری سبز به عنوان یکی از مهمترین رویکردهای نوین صنعت گردشگری مطرح شده است؛ رویکردی که تلاش میکند میان منافع اقتصادی گردشگری و ضرورتهای زیستمحیطی و اجتماعی تعادل ایجاد کند.
اصفهان به عنوان یکی از برجستهترین شهرهای تاریخی ایران، با برخورداری از مجموعهای کمنظیر از آثار تاریخی، معماری، صنایع دستی و ظرفیتهای فرهنگی، از مهمترین مقاصد گردشگری کشور به شمار میرود؛ اما همزمان با این ظرفیتهای ارزشمند، با چالشهای پیچیدهای همچون بحران آب، آسیبپذیری میراث تاریخی، آلودگی هوا، فشار ناشی از ترددهای شهری و ضرورت مدیریت مصرف منابع مواجه است.
بر همین اساس، موضوع گردشگری سبز در اصفهان تنها یک بحث محیطزیستی نیست، بلکه به یک ضرورت مدیریتی برای حفظ آینده گردشگری این شهر تبدیل شده است.
برگزاری نشست تخصصی گردشگری سبز در اصفهان با حضور مدیران، پژوهشگران، فعالان صنعت گردشگری و صاحبنظران این حوزه در روز گذشته نیز نشان داد که حرکت به سمت گردشگری پایدار در این شهر وارد مرحلهای تازه شده و نیازمند برنامهریزی علمی، مشارکت همه ذینفعان و تغییر رویکرد در مدیریت مقصد گردشگری است.
داوود آبیان، معاون گردشگری ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان در این نشست با اشاره به ضرورت حرکت صنعت گردشگری به سمت الگوهای پایدار اظهار کرد: آینده گردشگری بدون توجه به الزامات زیستمحیطی و توسعه پایدار امکانپذیر نیست و مقصدهای گردشگری برای افزایش رقابتپذیری خود باید به سمت مدیریت هوشمند منابع، کاهش اثرات زیستمحیطی و ارتقای کیفیت خدمات حرکت کنند.
وی با بیان اینکه گردشگری سبز صرفاً محدود به فعالیتهای محیطزیستی نیست، افزود: این مفهوم مجموعهای از سیاستها و اقدامات در حوزه مدیریت مقصد، بهینهسازی مصرف انرژی، کاهش تولید پسماند، استفاده از فناوریهای نوین و افزایش مشارکت جوامع محلی را شامل میشود.
آبیان ادامه داد: اصفهان به دلیل جایگاه تاریخی و فرهنگی خود نیازمند الگویی از گردشگری است که ضمن حفظ ارزشهای میراثی، بتواند منافع اقتصادی پایدار برای جامعه محلی ایجاد کند و از فشارهای ناشی از توسعه نامتوازن گردشگری جلوگیری کند.
معاون گردشگری استان اصفهان تصریح کرد: حرکت به سمت استانداردهای گردشگری سبز نیازمند همکاری میان دستگاههای مختلف، فعالان بخش خصوصی، جوامع حرفهای گردشگری و مردم است، زیرا پایداری گردشگری یک فرآیند مشترک بوده و تنها با اقدامات یک دستگاه محقق نمیشود.
گردشگری سبز؛ ضرورت عبور اصفهان از گردشگری مصرفمحور به گردشگری مسئولانه
اما از طرفی کارشناسان حوزه گردشگری بر این باورند که مهمترین تفاوت گردشگری سنتی و گردشگری سبز در نوع نگاه به مقصد است. در مدلهای قدیمی، مقصد گردشگری صرفاً محلی برای حضور گردشگران و ایجاد درآمد اقتصادی تلقی میشد، اما در الگوهای جدید، مقصد به عنوان یک نظام زنده شهری، طبیعی و فرهنگی دیده میشود که ظرفیتهای آن باید برای نسلهای آینده حفظ شود.
سمیرا فهیمی، کارشناس حوزه گردشگری پایدار در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: گردشگری سبز زمانی معنا پیدا میکند که تمام زنجیره گردشگری از مرحله برنامهریزی سفر تا حملونقل، اقامت، بازدید از جاذبهها و خرید محصولات فرهنگی با اصول پایداری هماهنگ شود.
وی ادامه داد: در شهری مانند اصفهان نمیتوان گردشگری سبز را تنها به ایجاد چند اقامتگاه بومگردی یا اجرای برنامههای نمادین محدود کرد، زیرا مسئله اصلی، تغییر در شیوه مدیریت مقصد است. اصفهان یک شهر تاریخی با ویژگیهای خاص است و هرگونه برنامه گردشگری باید متناسب با ظرفیتهای محیطی، اجتماعی و فرهنگی آن طراحی شود.
این کارشناس حوزه گردشگری پایدار افزود: یکی از مهمترین موضوعات در گردشگری سبز، مفهوم ظرفیت تحمل مقصد است. هر شهر تاریخی، بنا یا محوطه گردشگری میزان مشخصی از حضور گردشگر را میتواند تحمل کند و عبور از این ظرفیت ممکن است موجب تخریب منابعی شود که اساس جذابیت گردشگری را تشکیل میدهند.
وی بیان کرد: میدان نقش جهان، چهارباغ عباسی، مسجد جامع اصفهان و دیگر آثار تاریخی شهر نیازمند نظام مدیریتی مبتنی بر پایش مستمر، کنترل فشار گردشگری و استفاده از فناوریهای نوین هستند تا حضور گردشگران به جای تهدید، به عاملی برای حفاظت و نگهداری تبدیل شود.
بحران آب؛ مهمترین چالش اصفهان برای تحقق گردشگری پایدار
یکی از مهمترین چالشهای پیش روی گردشگری سبز در اصفهان، مسئله منابع آبی است. زایندهرود نه تنها یک عنصر طبیعی، بلکه بخشی جداییناپذیر از هویت تاریخی و فرهنگی این شهر محسوب میشود. بسیاری از تصاویر جهانی اصفهان با پلهای تاریخی بر بستر این رودخانه پیوند خورده است، اما استمرار خشکی زایندهرود، چالشی جدی برای آینده گردشگری این شهر ایجاد کرده است.
سیاوش آقاخانی، پژوهشگر حوزه محیطزیست در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: گردشگری پایدار بدون توجه به شرایط اکولوژیک مقصد امکان تحقق ندارد و در شهری مانند اصفهان، مدیریت منابع آب باید در مرکز برنامهریزیهای گردشگری قرار گیرد.
وی ادامه داد: بسیاری از فعالیتهای گردشگری به صورت مستقیم یا غیرمستقیم به منابع آب وابسته هستند؛ از مراکز اقامتی گرفته تا فضای سبز شهری، خدمات گردشگری و نگهداری از اماکن تاریخی. بنابراین هرگونه توسعه گردشگری باید بر مبنای ارزیابی دقیق منابع طبیعی انجام شود.
این پژوهشگر افزود: یکی از خطاهای رایج در توسعه گردشگری این است که ظرفیتهای اقتصادی گردشگری بدون توجه به محدودیتهای محیطی مورد توجه قرار گیرد. در حالی که در گردشگری سبز، توسعه اقتصادی زمانی پایدار خواهد بود که با توان اکولوژیک منطقه هماهنگ باشد.
وی تصریح کرد: اصفهان برای تبدیل شدن به مقصد گردشگری سبز نیازمند بازنگری در سیاستهای مصرف آب، توسعه فناوریهای کممصرف در مراکز اقامتی، استفاده از انرژیهای پاک و تقویت آموزشهای زیستمحیطی برای گردشگران و فعالان این حوزه است.
حملونقل پاک و مدیریت هوشمند؛ حلقه مفقوده گردشگری سبز در اصفهان
یکی دیگر از محورهای مهم در تحقق گردشگری سبز، موضوع حملونقل و کاهش آثار زیستمحیطی جابهجایی گردشگران است. در بسیاری از شهرهای تاریخی جهان، توسعه مسیرهای پیاده، تقویت حملونقل عمومی، ایجاد دسترسیهای کمکربن و محدود کردن تردد خودروهای شخصی در محدودههای تاریخی، به عنوان یکی از سیاستهای اصلی گردشگری پایدار دنبال میشود.
اصفهان نیز با توجه به ساختار تاریخی خود از ظرفیت بالایی برای توسعه گردشگری پیادهمحور برخوردار است. محورهایی همچون میدان نقش جهان، چهارباغ عباسی، محله جلفا و بخشهایی از بافت تاریخی مرکزی، قابلیت تبدیل شدن به پهنههای گردشگری کمکربن را دارند؛ اما تحقق این هدف نیازمند برنامهریزی هماهنگ میان مدیریت شهری، متولیان گردشگری و دستگاههای حملونقلی است.
کاوه رشیدزاده، استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه برنامهریزی شهری در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: گردشگری سبز در شهرهای تاریخی ارتباط مستقیمی با الگوی جابهجایی دارد، زیرا بخش قابل توجهی از آثار منفی گردشگری ناشی از افزایش سفرهای خودرویی، مصرف سوختهای فسیلی و ایجاد آلودگی در محدودههای حساس شهری است.
وی ادامه داد: اصفهان به دلیل برخورداری از یک بافت تاریخی متراکم، این امکان را دارد که بخشی از محدوده مرکزی خود را به یک منطقه گردشگری پایدار تبدیل کند؛ منطقهای که در آن گردشگر بتواند تجربه حضور در شهر تاریخی را بدون وابستگی شدید به خودرو شخصی داشته باشد.
این استاد دانشگاه افزود: توسعه حملونقل عمومی پاک، افزایش کیفیت ناوگان شهری، ایجاد مسیرهای ایمن دوچرخه، ساماندهی دسترسی به جاذبههای تاریخی و استفاده از فناوریهای هوشمند برای مدیریت جریان گردشگر، از جمله اقداماتی است که میتواند نقش مهمی در کاهش اثرات زیستمحیطی گردشگری داشته باشد.
وی بیان کرد: گردشگری سبز نیازمند آن است که شهر از مرحله تبلیغ جاذبهها عبور کند و به سمت مدیریت تجربه گردشگر حرکت کند؛ یعنی گردشگر علاوه بر بازدید از یک بنای تاریخی، یک تجربه پایدار، آرام، فرهنگی و سازگار با محیطزیست از شهر دریافت کند.
آینده گردشگری اصفهان در گرو حفظ تعادل میان توسعه و حفاظت
اصفهان امروز در نقطهای قرار دارد که میتواند از ظرفیتهای تاریخی و فرهنگی خود برای تبدیل شدن به یکی از مقاصد پیشرو گردشگری پایدار در منطقه استفاده کند؛ اما این مسیر بدون توجه به چالشهای محیطزیستی و مدیریتی امکانپذیر نخواهد بود.
بحران آب، فشار بر بافت تاریخی، ضرورت کاهش آلودگی هوا، نیاز به حملونقل پاک و ضرورت حمایت از اقتصاد محلی، مهمترین موضوعاتی هستند که باید در سیاستگذاری گردشگری این شهر مورد توجه قرار گیرند.
گردشگری سبز برای اصفهان تنها یک عنوان جدید در ادبیات گردشگری نیست، بلکه یک ضرورت برای حفظ آینده شهری است که بخش مهمی از هویت تاریخی ایران را نمایندگی میکند.
اگر توسعه گردشگری بدون توجه به ظرفیتهای محیطی و اجتماعی ادامه یابد، ممکن است همین جاذبههایی که امروز گردشگران را به اصفهان میکشاند، در آینده با تهدیدهای جدی مواجه شود؛ اما اگر سیاستهای گردشگری بر پایه اصول پایداری، مدیریت علمی منابع و مشارکت مردم طراحی شود، اصفهان میتواند الگویی موفق از پیوند میان میراث فرهنگی، اقتصاد گردشگری و حفاظت از محیطزیست ارائه کند.
بر این اساس، مهمترین پرسش پیش روی مدیران و فعالان گردشگری اصفهان دیگر صرفاً این نیست که چگونه گردشگر بیشتری جذب کنیم، بلکه این است که چگونه مقصدی بسازیم که گردشگر، شهروند و محیطزیست بتوانند در کنار یکدیگر آیندهای پایدار داشته باشند.
💬 نظرات خود را با ما در میان بگذارید