خبرگزاری مهر- گروه استانها: صبح مزرعه که میرسد، کار نخودکار دیگر فقط به انتظار رسیدن محصول ختم نمیشود. بوتههایی که ماهها پیش در دل خاک قرار گرفتهاند، حالا باید از زمین جدا شوند و نتیجه یک فصل تلاش کشاورز را به بازار برسانند.
در یکی از مزارع نخود لرستان، محصولی که روی زمین گسترده شده، حاصل تغییراتی است که طی سالهای اخیر آرامآرام وارد مزرعه شدهاند؛ از انتخاب رقم مناسب تا تغییر شیوه کشت و در نهایت استفاده از ماشین برای برداشت.
کشاورزی که سالهاست با نخود سر و کار دارد، امسال از نتیجه کارش رضایت دارد. دانهها از نظر اندازه و کیفیت قابل قبول هستند و محصول، تصویری متفاوت از یک مزرعه سنتی ارائه میدهد.
مقصودی، یکی از نخودکاران لرستان، درباره نتیجه برداشت امسال میگوید حدود ۴۰ هکتار از زمین خود را به کشت نخود اختصاص داده و در پایان فصل، به طور میانگین از هر هکتار حدود یک تن محصول برداشت کرده است.
این عدد برای کشاورزی که سالها با محدودیتهای تولید و برداشت دستوپنجه نرم کرده، فقط یک آمار نیست؛ نشانهای از تغییر در شیوه تولید است.
یک تن در برابر ۳۰۰ کیلو؛ فاصلهای که باید جدی گرفت
برای سالها، برداشت نخود در بسیاری از مزارع با شیوههای سنتی انجام میشد؛ روشی که هم نیروی کار زیادی میطلبید و هم هزینه تولید را افزایش میداد.
در این شیوه، عملکرد محصول حدود ۳۰۰ کیلوگرم در هکتار عنوان شده است. اما در مزارعی که ارقام اصلاحشده و روشهای جدید کشت و برداشت به کار گرفته شده، عملکرد میتواند به بیش از یک تن در هکتار برسد.
همین فاصله، اهمیت فناوری را در کشاورزی لرستان نشان میدهد؛ جایی که افزایش تولید الزاماً به معنای افزایش سطح زیرکشت نیست، بلکه گاهی باید همان زمین موجود را با روش متفاوتی به کار گرفت.
کشاورزان نخودکار لرستان در سالهای اخیر به سمت استفاده از ارقام پربازده و روشهای مکانیزه حرکت کردهاند؛ تغییری که هدف آن تنها افزایش مقدار محصول نیست، بلکه کاهش هزینه و ضایعات نیز در مرکز آن قرار دارد.
یکی از کشاورزان درباره تفاوت روش جدید با گذشته به مهر میگوید زمانی برداشت نخود با دست انجام میشد؛ کاری سخت و پرهزینه که انرژی و زمان زیادی از کشاورز میگرفت. اکنون اما ماشینآلات بخشی از این مسیر را بر عهده گرفتهاند و همین موضوع، فشار کار و هزینه برداشت را کاهش داده است.
هفت رقم برای یک محصول راهبردی
در لرستان، نخود تنها با یک رقم کشت نمیشود. بنا بر اعلام رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان، هفت رقم نخود در مزارع استان مورد استفاده قرار میگیرد.
این تنوع رقمی را باید بخشی از تلاش برای سازگار کردن تولید با شرایط مزرعه و افزایش بهرهوری دانست؛ بهویژه در شرایطی که کشاورزی دیم با محدودیتهای طبیعی و اقلیمی مواجه است.
نامدار صیادی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی لرستان، در گفتوگو با مهر با اشاره به جایگاه نخود در استان میگوید حدود ۶۸ هزار هکتار از اراضی کشاورزی لرستان زیر کشت این محصول قرار دارد و سهم شهرستان دلفان از این سطح، حدود ۴۵ هزار هکتار است.
به گفته او، لرستان پس از کرمانشاه در جایگاه دوم تولید نخود کشور قرار دارد و مکانیزه شدن مراحل مختلف تولید، از کاشت و داشت تا برداشت، باعث شده است کشت این محصول از نظر اقتصادی برای کشاورزان مقرونبهصرفهتر شود.
این اعداد، اهمیت نخود را در اقتصاد کشاورزی استان روشن میکند؛ محصولی که سطح زیرکشت قابل توجهی دارد و بخش بزرگی از ظرفیت تولید آن در شهرستان دلفان متمرکز شده است.
دلفان؛ قلب تپنده نخود لرستان
اگر قرار باشد نقشه نخود لرستان را روی کاغذ ترسیم کنیم، نام دلفان در مرکز آن قرار میگیرد.
۴۵ هزار هکتار از سطح ۶۸ هزار هکتاری نخود استان در این شهرستان قرار دارد؛ یعنی بخش عمدهای از این محصول از زمینهای دلفان به دست میآید.
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی لرستان، در گفتوگو با مهر دلفان را قطب اصلی تولید نخود استان میداند و معتقد است ظرفیتهای این شهرستان در حوزه نخود کمنظیر است.
سید فرشاد بابایی با تأکید بر جایگاه نخود در الگوی کشت دلفان، این محصول را بخشی از هویت کشاورزی شهرستان میداند؛ محصولی که توسعه آن نیازمند پیوند جدیتر میان پژوهش، مزرعه و تجربه کشاورزان است.
از نگاه او، تحقیقات زمانی ارزش واقعی خود را نشان میدهند که نتیجه آن از آزمایشگاه و مزرعه تحقیقاتی عبور کرده و به دست کشاورز برسد؛ جایی که هر تغییر در روش تولید باید در نهایت خود را در مقدار محصول، کیفیت دانه یا کاهش هزینه نشان دهد.
وقتی مزرعه به آزمایشگاه تبدیل میشود
یکی از مسیرهایی که برای افزایش بهرهوری نخود در لرستان دنبال شده، اجرای طرحهای تحقیقاتی و ترویجی در مزارع است.
در یکی از این طرحها، کشاورزی حفاظتی با کشت مرسوم نخود دیم مقایسه شده است. نتیجه سال نخست این مطالعه، افزایش حدود هفت درصدی عملکرد نخود دیم در روش کشاورزی حفاظتی نسبت به روش معمول بوده است.
در این طرح، نخود رقم «منصور» پس از کشت گندم و بدون انجام عملیات شخم، در سطح ۳.۵ هکتار کشت شده و در مزرعه مجاور، نخود به شیوه مرسوم و همراه با شخم در سطح ۱.۵ هکتار قرار گرفته است.
هدف فقط افزایش محصول نیست. حفظ رطوبت خاک، کاهش فرسایش و افزایش مقاومت مزارع دیم در برابر تغییرات اقلیمی نیز از اهداف ادامه این طرح عنوان شده است.
ندا محمدیپور، مدیر زراعت سازمان جهاد کشاورزی لرستان، به مهر میگوید این طرح سهساله طراحی شده تا اثرات کشاورزی حفاظتی در طول زمان بررسی شود و مشخص شود آیا این شیوه میتواند در کنار افزایش عملکرد، پایداری تولید را نیز تقویت کند یا نه.
این تجربه نشان میدهد مسیر آینده نخود در لرستان الزاماً از افزایش سطح زیرکشت نمیگذرد؛ بلکه بخشی از پاسخ را باید در مدیریت بهتر خاک، انتخاب رقم مناسب و اصلاح شیوه تولید جستوجو کرد.
از دست کشاورز تا تیغه ماشین
اما یکی از مهمترین تغییرات در مزارع نخود لرستان، به مرحله برداشت مربوط میشود.
برداشت نخود در گذشته برای کشاورزان کاری دشوار بود. استفاده از نیروی انسانی، زمان زیادی میبرد و هزینه قابل توجهی نیز به تولیدکننده تحمیل میکرد.
حالا ماشینآلات وارد این مرحله شدهاند؛ اما مسئله اینجاست که برداشت نخود به سادگی برداشت برخی محصولات دیگر نیست. شکل بوته، ارتفاع آن و نحوه قرار گرفتن محصول در مزرعه باعث میشود ماشینآلات نیازمند سازگاری و طراحی متناسب با این محصول باشند.
در همین نقطه است که تجربه کارشناسان و کشاورزان به هم میرسد و فناوری از یک مفهوم کلی به ابزاری برای حل یک مشکل واقعی تبدیل میشود.
علی مرادی، کارشناس جهاد کشاورزی لرستان، درباره یکی از این اقدامات در گفتوگو با مهر توضیح میدهد که برای تسهیل برداشت، قطعهای با ساختار دوپرهای در فاصله میان تیغه برش و هلیس طراحی شده است تا عملیات برداشت با سهولت بیشتری انجام شود.
نتیجه این طراحی، از نگاه او قابل توجه بوده است؛ بهگونهای که میزان ریزش و ضایعات در مزارع مورد بررسی، کمتر از پنج درصد گزارش شده است.
این عدد شاید برای کسی که بیرون از مزرعه ایستاده، فقط یک درصد باشد؛ اما برای کشاورزی که محصول یک فصلش را به ماشین میسپارد، همین درصد میتواند تفاوت میان سود و زیان باشد.
نخود؛ محصولی که آرامآرام مکانیزه شد
مکانیزاسیون در نخود لرستان تنها به مرحله برداشت محدود نیست. بنا بر اعلام سازمان جهاد کشاورزی استان، مراحل کاشت، داشت و برداشت این محصول نیز به سمت مکانیزه شدن حرکت کرده است.
این تغییر، یک پیام اقتصادی روشن دارد: اگر قرار باشد نخود همچنان یکی از محصولات اصلی کشاورزی استان باقی بماند، باید تولید آن با هزینه کمتر و بهرهوری بالاتر ادامه پیدا کند.
در چنین شرایطی، افزایش عملکرد از حدود ۳۰۰ کیلوگرم در روش سنتی به بیش از یک تن در مزارع مکانیزه، اهمیت دوچندانی پیدا میکند.
البته این اعداد را نمیتوان به همه مزارع و همه شرایط تعمیم داد؛ اما همین نمونهها نشان میدهد ظرفیت افزایش بهرهوری در مزارع نخود لرستان وجود دارد و بخشی از آن با تغییر روش تولید قابل دستیابی است.
۴۶ هزار تن نخود؛ سهم لرستان از سفرهای که هنوز جا برای بزرگتر شدن دارد
در پشت آن مزرعهای که کشاورز از کیفیت دانههایش رضایت دارد، یک اقتصاد بزرگتر جریان دارد؛ اقتصادی که از دهها هزار هکتار زمین آغاز میشود و به بازارهای مصرف میرسد. نخود برای لرستان محصولی حاشیهای نیست؛ بخش قابل توجهی از زمینهای کشاورزی استان را در اختیار دارد و نام لرستان در جدول تولیدکنندگان نخود کشور، در ردیفهای بالای جدول قرار گرفته است.
بر اساس اطلاعات ارائهشده از سوی جهاد کشاورزی لرستان، حدود ۶۸ هزار هکتار از اراضی استان به کشت نخود اختصاص دارد و تولید سالانه این محصول حدود ۴۶ هزار تن اعلام شده است. این حجم تولید، لرستان را پس از کرمانشاه در جایگاه دوم تولید نخود کشور قرار داده است.
اما اهمیت این اعداد فقط در رتبه کشوری خلاصه نمیشود. پشت این سطح زیرکشت، هزاران بهرهبردار، هزینههای کاشت و داشت و برداشت، نوسانات عملکرد، شرایط اقلیمی و البته درآمد خانوارهای روستایی قرار دارد؛ بنابراین هر تغییری در بهرهوری نخود میتواند مستقیماً بر اقتصاد کشاورزان اثر بگذارد.
سهم حدود ۱۹ درصدی لرستان از تولید نخود کشور، این محصول را به یکی از مزیتهای مهم بخش کشاورزی استان تبدیل کرده است.
در سطح ملی نیز نخود جایگاه قابل توجهی در الگوی تولید حبوبات دارد. بر اساس دادههای ارائهشده، سطح زیرکشت نخود در کشور حدود ۵۸ هزار هکتار اعلام شده و پیشبینی شده امسال حدود ۲۳۶ هزار تن نخود برداشت شود.
مکانیزاسیون؛ از یک مزرعه تا یک الگوی استانی
اما آنچه در مزارع نمونه اتفاق افتاده، زمانی ارزش اقتصادی گسترده پیدا میکند که به الگوی عمومی تولید تبدیل شود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی لرستان از مکانیزه شدن مراحل کاشت، داشت و برداشت نخود در استان سخن گفته است؛ اتفاقی که میتواند به افزایش سرعت عملیات و اقتصادیتر شدن کشت کمک کند.
اما مکانیزاسیون یک پروژه یکمرحلهای نیست. دسترسی کشاورز به ماشینآلات، آموزش استفاده صحیح از تجهیزات، سازگاری ماشین با شرایط مزرعه و امکان استفاده بهموقع از دستگاهها، همگی در موفقیت آن نقش دارند.
در واقع، ماشین به خودی خود بهرهوری ایجاد نمیکند؛ این ترکیب ماشین، رقم مناسب، دانش فنی و مدیریت مزرعه است که میتواند عملکرد را بالا ببرد.
تجربه مزارع نخود لرستان نیز همین مسیر را نشان میدهد؛ جایی که اصلاح رقم و روش تولید در کنار مکانیزاسیون، نتیجه بهتری ایجاد کرده است.
مزرعه الگویی؛ پلی میان تجربه و دانش
یکی از برنامههای سازمان جهاد کشاورزی لرستان برای انتقال این فناوریها، ایجاد مزارع الگویی است.
زهرا امیری، مدیر هماهنگی امور ترویج سازمان جهاد کشاورزی لرستان، از فعالیت ۶۰ مزرعه الگویی در بخش زراعت و باغبانی استان خبر داده است.
نخود نیز در میان محصولات تحت پوشش این مزارع قرار دارد.
فلسفه چنین مزارعی این است که کشاورز فقط از طریق توصیه و بخشنامه با روش جدید آشنا نشود؛ بلکه نتیجه را در زمین واقعی ببیند.
این موضوع در محصولی مانند نخود اهمیت بیشتری دارد، زیرا شرایط زمین، میزان بارندگی، نوع خاک و شیوه مدیریت مزرعه میتواند بر نتیجه نهایی اثر بگذارد.
وقتی یک کشاورز در مزرعهای نزدیک به زمین خود میبیند که یک رقم یا یک روش جدید چه اثری بر عملکرد داشته، پذیرش فناوری برای او ملموستر میشود.
نخودکار لرستانی امروز در شرایطی به سمت رقمهای اصلاحشده و برداشت مکانیزه حرکت میکند که همزمان باید با محدودیت منابع، تغییرات اقلیمی، هزینههای تولید و ضرورت حفظ کیفیت خاک نیز کنار بیاید. به همین دلیل، آینده این محصول بیش از هر زمان دیگری به بهرهوری گره خورده است.
زمین باید برای سال بعد هم زنده بماند
در کشاورزی دیم، افزایش عملکرد همیشه ساده نیست. وابستگی به بارش، وضعیت خاک و زمانبندی عملیات زراعی، دست کشاورز را برای افزایش تولید باز نمیگذارد.
در چنین شرایطی، افزایش بهرهوری باید از داخل مزرعه آغاز شود؛ یعنی همان زمینی که سالها نخود در آن کشت شده، بتواند با روشهای جدید محصول بیشتری تولید کند، بدون آنکه منابع آن با سرعت بیشتری فرسوده شود.
اینجاست که طرحهای کشاورزی حفاظتی اهمیت پیدا میکنند. کشاورزی حفاظتی از این منظر یک تغییر در نگاه به زمین است.
این موضوع برای لرستان اهمیت ویژهای دارد؛ چرا که بخش مهمی از کشت نخود استان به صورت دیم انجام میشود و حفظ رطوبت و کیفیت خاک، مستقیماً با آینده تولید ارتباط دارد.
قصه نخود، قصه یک دانه نیست
بنابراین گزارش، صبح که کشاورز به مزرعه میرود، شاید آنچه در نگاه نخست دیده میشود فقط چند ردیف بوته نخود باشد؛ اما پشت همان ردیفها، زنجیرهای از تصمیمها قرار دارد.
انتخاب بذر، زمان کاشت، مدیریت خاک، میزان بارندگی، روش برداشت و در نهایت قیمت فروش.
در لرستان، این زنجیره امروز در حال تغییر است.
ماشین جای بخشی از نیروی دست را گرفته، رقمهای اصلاحشده جای بخشی از بذرهای سنتی را گرفتهاند و پژوهش در حال نزدیک شدن به زمین کشاورز است.
این تغییر شاید یکشبه اتفاق نیفتد، اما مسیر آن روشن است: تولید بیشتر با فشار کمتر بر زمین و هزینه کمتر برای کشاورز.
نخود لرستان امروز در نقطهای ایستاده که میتواند یک انتخاب بزرگ داشته باشد؛ یا به همان شیوههای قدیمی تکیه کند و صرفاً به حفظ رتبه تولید رضایت دهد، یا از این جایگاه بهعنوان سکویی برای جهش استفاده کند.
۶۸ هزار هکتار سطح زیرکشت و حدود ۴۶ هزار تن تولید، پایان داستان نیست؛ آغاز راهی است که میتواند با کشاورزی حفاظتی، مکانیزاسیون، ارقام پربازده و انتقال دانش ادامه پیدا کند.
در نهایت، ارزش واقعی نخود لرستان نه فقط در تعداد تنهای برداشتشده، بلکه در تعداد کشاورزانی سنجیده میشود که بتوانند از این محصول زندگی باثباتتری بسازند؛ در زمینی که فرسوده نشود، با آبی که هدر نرود و محصولی که ارزش واقعی خود را در بازار پیدا کند.
نخود، دانه کوچکی است؛ اما در زمینهای لرستان، میتواند روایت بزرگی از تغییر باشد؛ روایتی که اگر علم، تجربه و اقتصاد در کنار هم قرار بگیرند، فصل بعد آن میتواند پربارتر از فصل امروز باشد.
💬 نظرات خود را با ما در میان بگذارید