خبرگزاری مهر – گروه استان ها: تالاب جازموریان که روزگاری انبار علوفه و پشتوانه معیشت جنوب کرمان بود، اکنون با خشکیدگی به یکی از اصلیترین کانونهای تولید گرد و غبار در کشور تبدیل شده است.
وزش بادهای فصلی بر روی بستر خشکیده این پهنه آبی، ریزگردهایی را به آسمان جنوب کرمان می فرستد که زندگی روزمره، سلامت و اقتصاد منطقه را با مشکل روبرو کرده است.
تالاب جازموریان با وسعتی در حدود ۱۵۰ هزار هکتار در زمان پرآبی، تنها پهنه آبی استان کرمان محسوب می شود.
این تالاب در گذشته مهمترین پتانسیل دامداری منطقه به شمار می رفت و پشتیبان معیشت جوامع محلی بود؛ اما این پهنه ارزشمند طبیعی طی سال های اخیر دچار دگرگونی اساسی شده و اکنون به بستری برای چرای شترها و مهمتر از آن، به کانونی پایدار برای تولید ریزگردها در جنوب شرق کشور تبدیل شده است.
حق آبه به جازموریان نرسید
تصاویر ماهوارهای به روز، حکایت از خشکی کامل بستر تالاب جازموریان دارد و این برای اولین بار در سال آبی جاری است که حتی یک لکه آب سطحی در این پهنه وسیع دیده نمی شود.
این داده با آمار ایستگاه هیدرومتری رودخانه هلیل رود در ورودی تالاب نیز کاملا همخوانی دارد؛ دبی لحظه ای این ایستگاه در ۷۲ ساعت گذشته، عدد صفر مترمکعب بر ثانیه را ثبت کرده و عملاً هیچ قطره آبی از بالادست به پایین دست جاری نشده است.
دو عامل اصلی در پس این خشکیدگی قرار دارد. نخست، تغییرات اقلیمی که با افزایش دما و کاهش بارش، فشار مضاعفی بر منابع آبی منطقه وارد کرده است و دمای حوضه آبریز هلیل رود در هفته گذشته به ۵۰.۴ درجه سانتیگراد رسیده که نسبت به میانگین ۵۰ ساله، افزایشی ۴.۲ درجهای را نشان می دهد.
دومین و شاید تعیین کننده ترین عامل، مدیریت ناپایدار منابع آب و بی توجهی کامل به حقابه این تالاب است که بر اساس مصوبه شورای عالی آب، سهم سالانه جازموریان از منابع آب حوضه هلیل رود معادل ۴۰۰ میلیون مترمکعب تعیین شده، است.
کانونی برای گرد و غبار و بحران در جنوب کرمان
با خشک شدن کامل تالاب و وزش بادهای فصلی، بستر خشکیده آن به کانونی برای تولید ریزگردها تبدیل شده است.
این پدیده که دامنه آن شهرستان های جنوبی کرمان و حتی شمالی هرمزگان را دربر می گیرد، این روزها به یکی از اصلی ترین چالش های زیست محیطی منطقه تبدیل شده است.
جازموریان، به دلیل همجواری با استان های کرمان و سیستان و بلوچستان و همچنین استقرار در مسیر جریان های باد، به یکی از کلیدی ترین کانون های تولید گرد و غبار در کشور تبدیل شده است.
این تالاب که روزگاری انبار علوفه کشور بود، به دلیل خشکسالی های ۲۰ ساله، برداشت بی رویه آب های زیرزمینی، تغییر الگوی کشت به محصولات آببر و احداث سدهای بالادستی، به یک پهنه غبارخیز عظیم تبدیل شده است.
کارگروه ملی جازموریان برای جلوگیری از تبدیل تالاب به کانون گرد و غبار تشکیل میشود
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کرمان در گفتگو با خبرنگار مهر از پیگیری تشکیل کارگروه ملی تالاب جازموریان خبر داد و گفت: هدف از تشکیل این کارگروه، جلوگیری از تبدیل این تالاب به کانون بزرگ گرد و غبار در جنوب شرق کشور است. وی همچنین بر ضرورت تخصیص حقابه ۴۰۰ میلیون مترمکعبی این تالاب برای احیای آن تأکید کرد.
ساسان کفایی، بیان کرد: تالاب جازموریان با وسعتی حدود ۱۵۰ هزار هکتار در زمان پرآبی، یکی از مهمترین پهنههای آبی جنوب شرق کشور محسوب میشود که در همسایگی دو استان کرمان و سیستان و بلوچستان قرار دارد؛ با این حال، خشکسالیهای پیدرپی و برداشتهای بیرویه از منابع آبی، این تالاب ارزشمند را به یکی از کانونهای بحرانی تولید گرد و غبار در کشور تبدیل کرده است.
وی با اشاره به اهمیت حیاتی تالاب جازموریان در تعادل اکولوژیکی منطقه، اظهار داشت: هدف از تشکیل کارگروه ملی جازموریان این است که این تالاب از شرایط فعلی به پهنه بزرگ گرد و غبار داخلی در جنوب شرق کشور تبدیل نشود.
وی ادامه داد: کرمان غبارخیزترین پهنه در کشور است و دو موضوع گرد و خاک و تالاب جازموریان جزو اصول اولیه برنامهریزی ما در این استان محسوب میشود.
کفایی با اشاره به اینکه خشک شدن تالاب جازموریان یکی از علل اصلی ایجاد گرد و خاک در منطقه است افزود: شاید آثار این اقدام در کوتاهمدت بهصورت بسیار محسوس و سریع نمایان نشود، اما با برنامهریزی و هماهنگی ملی میتوان دستکم از گسترش کانونهای گرد و غبار در جازموریان جلوگیری کرد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کرمان در ادامه به راهاندازی ستاد هماهنگی و مدیریت تالابهای استان کرمان اشاره کرد و گفت: این کارگروه حدود سه ماه پیش با حضور معاون سازمان حفاظت محیط زیست در کرمان راهاندازی شد و در ادامه نیز کارگروه سیاستگذاری و مدیریت پدیده گرد و غبار استان که کرمان یکی از مهمترین پهنههای گرد و غبار کشور را در خود جای داده، با حضور دبیر این کارگروه در استان آغاز به کار کرد.
کفایی، با بیان اینکه تشکیل کارگروههای ملی و استانی علاوه بر ایجاد هماهنگی بین دستگاهها، امکان بهرهمندی استان از برخی ردیفها و اعتبارات ملی را نیز فراهم میکند، تصریح کرد: تالابها ارتباط مستقیمی با آبخیزداری، منابع آب و آبخوانهای استان دارد و هر اندازه وضع تالابها و منابع آبی مطلوبتر باشد، اوضاع آبخوانها و در نهایت وضع آبی استان نیز بهتر خواهد بود.
وی با اشاره به اینکه بر اساس مصوبه شورای عالی آب، سهم سالانه جازموریان از منابع آب حوضه هلیلرود معادل ۴۰۰ میلیون مترمکعب تعیین شده است، تأکید کرد: اگر حقابه جازموریان زنده شود، کمک به حوزه آبخیزداری جنوب و جلوگیری از ایجاد و پیدایش کانونهای جدید گرد و غبار داخلی میشود.
وی افزود: این کارگروه میتواند از تعرض به حریم تالاب جلوگیری کند و حداقل مانع گسترش و اشاعه این کانون داخلی گردوغبار در جنوب شرق کشور شود.
مدیرکل محیط زیست استان کرمان با اشاره به ارتباط مستقیم گرد و غبار با سلامت مردم، خاطرنشان کرد: احیای تالاب جازموریان نیازمند عزم جدی همه دستگاههای اجرایی و همکاری تنگاتنگ با وزارت نیرو برای تخصیص حقابه زیستمحیطی این تالاب است.
کفایی، گفت: تشکلهای زیستمحیطی داوطلبانه و بدون چشم داشت برای حفاظت از آب و خاک کشور فعالیت میکنند و اصحاب رسانه نیز در کنار آنها نقش مهمی در مطالبهگری و آگاهیبخشی دارند.
وی افزود: پیشنهاد تشکیل یک «اتاق فکر» با مشارکت متخصصان دانشگاهی، فعالان محیط زیست و اصحاب رسانه نیز مطرح شده تا تصمیمات مبتنی بر دانش و با نگاهی جامع اتخاذ شود.
احیای تالاب نیازمند عزم ملی می خواهد
نماینده مردم کهنوج، منوجان، قلعهگنج، فاریاب، جازموریان و رودبارجنوب در مجلس شورای اسلامی هم در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به خشک شدن کامل تالاب جازموریان، گفت: متأسفانه این تالاب ارزشمند که منشأ اصلی ریزگردها در منطقه است، خشک شده و احیای آن نیازمند عزم ملی است.
منصور شکرالهی، با بیان اینکه عمده ریزگردها از محل تالاب خشکشده جازموریان بلند میشود، افزود: اگر بحث حقآبه تالاب جازموریان حل و پیگیری شود، قطعاً در جلوگیری از ریزگردها که زندگی مردم را با مشکل مواجه کرده است، مؤثر خواهد بود.
وی خشکسالی را یکی از مسائل جدی در زمینه خشک شدن جازموریان دانست و خواستار برنامه ریزی جدی و مستمر در قالب کارهای کارشناسی در این زمینه شد.
گفتنی است تالاب جازموریان با گستره حوضه آبریز حدود ۷۰ هزار کیلومتر مربع، معادل دو برابر دریاچه ارومیه است و احیای آن میتواند نقش تعیینکنندهای در کاهش گرد و غبار و بهبود کیفیت هوای جنوب شرق کشور ایفا کند.
💬 نظرات خود را با ما در میان بگذارید