کوچینگ شناختی رفتاری (CB Coaching) یکی از روشهای مؤثر در مدیریت استرسهای مرتبط با کنکور و آزمونهای تحصیلی یا استخدامی است که به کمک تغییر الگوهای فکری منفی و اصلاح باورهای نامناسب به کاهش اضطراب و افزایش عملکرد کمک میکند. در شرایط آزمون، دانشآموزان و داوطلبان معمولاً با تفکرات و نگرشهای منفی مانند ترس از شکست، تفکر همه یا هیچ، و احساس ناتوانی مواجه میشوند که این موارد باعث افزایش استرس و کاهش تمرکز میشود.
به گزارش میگنا کوچینگ شناختی رفتاری با آموزش تکنیکهای شناختی به افراد کمک میکند تا این افکار منفی را شناسایی، نقد و اصلاح کنند و به جای آنها باورهای واقعیتر و مثبتتری جایگزین کنند. این تغییرات شناختی به کاهش اضطراب و افزایش اعتماد به نفس منجر شده و فرد را قادر میسازد تا با آرامش و آمادگی بیشتری در آزمونها شرکت کند.
از جنبههای روانشناختی، کوچینگ شناختی رفتاری بر افکار بلکه بر واکنشهای هیجانی و رفتاری تأثیر میگذارد. به این صورت که با آموزش مهارتهای تنظیم هیجان و مدیریت استرس، افراد میآموزند چگونه با فشارهای روانی مقابله کرده و واکنشهای تنشزا را کنترل کنند. این فرآیند شامل تمرین مهارتهایی مانند تنفس عمیق، آرامسازی عضلانی و تمرکز بر زمان حال میشود که به کاهش علائم فیزیکی استرس چون ضربان قلب سریع و تنش عضلانی کمک میکند. اثر بخشی این روش در کاهش استرس، اضطراب و افسردگی در مطالعات مختلف به اثبات رسیده است و به ویژه در شرایط تحصیلی که فشار روانی بالاست، میتواند به طور چشمگیری کیفیت زندگی و عملکرد تحصیلی را بهبود بخشد.
کوچینگ شناختی رفتاری به افراد کمک میکند تا مهارتهای برنامهریزی و مدیریت زمان را نیز بهبود بخشند که این خود عاملی مهم در تقویت تاب آوری و کاهش استرس ناشی از حجم بالای مطالب و مدیریت چالشهای آزمون است. این رویکرد به فرد میآموزد که چگونه اهداف واقعی تعیین کند، وظایف را به بخشهای کوچکتر تقسیم نماید و با تمرکز بر پیشرفت تدریجی، از احساس غرق شدن در فشارهای آزمون جلوگیری کند. همراهی این مهارتها با اصلاح الگوهای فکری، راهکاری جامع برای کاهش استرس و افزایش عملکرد محسوب میشود. به طور کلی، کوچینگ شناختی رفتاری با تکیه بر تغییرات شناختی و رفتاری، تنظیم هیجان و مدیریت منابع زمانی به گونهای عمل میکند که دانشآموز و داوطلب بتواند ضمن حفظ آرامش، به بهترین شکل ممکن تواناییهای خود را در آزمونها بروز دهد.
مقداری استرس در کنکور و سایر آزمونهای تحصیلی کاملاً طبیعی است و میتواند حتی مفید باشد، چرا که به عنوان یک عامل انگیزشی عمل میکند و باعث افزایش تمرکز و آمادگی ذهنی فرد میشود. این نوع استرس در حد متعادل، مغز را وادار به ترشح هورمونهایی مانند کورتیزول میکند که فعالیت سیستم عصبی را افزایش داده و فرد را برای مقابله با چالش آماده میسازد. بنابراین، تا حدی استرس میتواند به بهبود عملکرد کمک کند و افراد را به سمت مطالعه و تمرکز بهتر سوق دهد.
اما زمانی که این استرس از حد طبیعی فراتر رود و به گونهای فلجکننده تبدیل شود، به «اضطراب آزمون» یا ترس از آزمون تبدیل میگردد که عملکرد فرد را به شدت تحت تاثیر منفی قرار میدهد. این نوع استرس دامنگیر بسیاری از دانشآموزان و دانشجویان است و میتواند نتیجه آموزشها و آمادگی آنها را مختل کند. اضطراب شدید، باعث میشود مواردی مانند توجه، حافظه کاری، و توانایی بازیابی اطلاعات مختل شود و فرد نتواند آنچه را که میداند به خوبی ارائه دهد.
از منظر فیزیولوژیک، محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال (HPA) در بروز استرس آزمون نقش کلیدی دارد. تحت استرس شدید، ترشح بیش از حد هورمون کورتیزول موجب واکنشهای غیرمتعادل در سیستم عصبی میشود که میتواند منجر به علائم جسمی و روانی مانند تعریق، تپش قلب، و احساس اضطراب شدید شود. این وضعیت بیثباتی عملکرد شناختی و خلقی را تشدید میکند.
از نظر روانشناختی، عوامل متعددی در بروز استرس فلجکننده نقش دارند، از جمله فشارهای اجتماعی و خانوادگی، ترس از شکست، عدم اعتماد به نفس، و آمادگی ناکافی. بسیاری از دانشآموزان به دلیل نبود مهارتهای مدیریت استرس و برنامهریزی صحیح، در مواجهه با آزمون دچار اضطراب میشوند که این موضوع به کاهش کارایی یادگیری و افت نمرات منجر میشود.
برای مقابله با این مشکل، روشهای مختلفی پیشنهاد شده است که شامل آموزش مهارتهای مدیریت زمان، بهبود تکنیکهای مطالعه و آمادگی مناسب برای آزمون است. مطالعات نشان دادهاند که آموزشهای هدفمند و روشهای درمانی روانشناختی میتوانند اضطراب دانشآموزان را کاهش داده و عملکرد تحصیلی آنها را بهبود بخشند.
استفاده از فناوریهای نوین و برنامههای رایانهای توانبخشی هم میتواند در بهبود توجه و حافظه کاری موثر واقع شود.
اهمیت آموزش مهارتهای مقابلهای مانند تکنیکهای آرامسازی، تنفس عمیق و تمرکز حواس در کاهش اثرات مخرب اضطراب بسیار زیاد است. این مهارتها به دانشآموزان کمک میکنند در لحظات حساس آزمون آرامش خود را حفظ کنند و از استرس به عنوان یک عامل انگیزشی بهرهمند شوند.
نرگس زمانی مترجم کتاب کوچینگ شناختی رفتاری در پایان آورده است باید توجه داشت که استرس کاملاً حذفشدنی نیست و حتی مفید است اما باید در حد کنترلشده و قابل مدیریت نگه داشته شود. حمایت روانی از دانشآموزان، افزایش آگاهی خانوادهها و معلمان نسبت به جنبههای روانی آزمونها و بهکارگیری روشهای آموزشی موثر میتواند از تبدیل استرس به عامل زیانآور جلوگیری کند و مسیر موفقیت تحصیلی را هموار سازد.
💬 نظرات خود را با ما در میان بگذارید