خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها:ترافیک همدان از سال‌ها پیش به عنوان یکی از چالش‌های اصلی و مزمن این کلان‌شهر کیفیت زندگی شهروندان را تحت‌الشعاع قرار داده است. رشد بی‌رویه و عمودی شهر در کنار معابری که با هندسه‌ای ۸۰ ساله طراحی شده‌اند وضعیتی را ایجاد کرده که دیگر با راه‌حل‌های سنتی و عمران محور قابل مهار نیست.
گره‌های ترافیکی همدان فقط یک مسئله فنی نیست بلکه نتیجه درهم‌تنیدگی، عدم هماهنگی بین‌دستگاهی، ضعف در فرهنگ‌سازی و از همه مهمتر سایه سنگین سیاست‌زدگی بر پروژه‌های حیاتی است.
خبرگزاری مهر همدان با برگزاری میزگرد تخصصی با موضوع علل و عوامل ترافیک و راهکار حل این معضل شهری پروژه‌هایی مانند «مترو»، لزوم عبور از ساخت و سازهای مقطعی به سوی مدیریت هوشمند تقاضای سفر و ضرورت تغییر رویکرد در صدور مجوزهای تجاری و خدماتی نظیر مراکز درمانی و مدارس را مورد واکاوی قرار داد.
سید محسن حسینی رئیس سازمان ترافیک شهرداری همدان در گفت‌وگو با خبرنگار مهر ضمن تشریح وضعیت شاخص‌های ترافیکی کلان شهر همدان نسبت به نگاه عمران‌محور به مسائل ترافیکی هشدار داد و اظهار کرد: بدون مدیریت رفتارهای سفر و ایجاد سیستم حمل‌ونقل یکپارچه، تعریض خیابان‌ها و ساخت‌وسازهای بدون پشتوانه مطالعاتی گرهی از ترافیک همدان باز نخواهد کرد.
وی با اشاره به وضعیت تقاطعات شهر همدان بیان کرد: در مقایسه با سایر کلان‌شهرها همدان وضعیت متوسط رو به بالایی دارد اما همچنان با وضعیت مطلوب فاصله داریم و به‌طور میانگین تقاطع های همدان روزانه حدود ۲ ساعت در وضعیت سطح اشباع قرار می‌گیرند که این امر برای شهروندان نارضایتی ایجاد کرده است.
سهم زیر ۲۰ درصدی حمل‌ونقل عمومی زنگ خطری برای همدان
رئیس سازمان ترافیک شهرداری همدان با انتقاد از پایین بودن اقبال عمومی به حمل‌ونقل همگانی افزود: طبق طرح جامع ترافیک همدان سهم حمل‌ونقل عمومی در این شهر کمتر از ۲۰ درصد است درحالی که میانگین کشوری بالای ۳۰ درصد و در کلان‌شهرهایی نظیر تهران با وجود شبکه مترو این رقم به مراتب بالاتر است.
حسینی تصریح کرد: مشکل اصلی در همدان فقدان حمل‌ونقل یکپارچه است و باید سیستم حمل‌ونق به‌صورت «درب‌به‌درب» برای شهروندان تعریف شود اما اکنون به دلیل نبود این پیوستگی استفاده از خودروی شخصی در سفرهای تکراری روزانه، اقتصادی‌تر و راحت‌تر از حمل‌ونقل عمومی جلوه می‌کند.
حسینی با نقد مدیریت پروژه‌هایی مانند پیاده‌راه امام خمینی» عنوان کرد: این پروژه در بدو امر نه براساس مطالعات ترافیکی یا شهرسازی بلکه فقط با دیدگاه معماری و سیمای منظر طراحی شد، بدون اینکه پیوست‌های شبکه ترافیکی در آن دیده شود.
وی افزود: این نوع تصمیم‌گیری‌ها که تنها به زیبایی ظاهری توجه دارند و عوارض جانبی آن بر شبکه معابر نادیده گرفته می‌شود عامل اصلی بسیاری از گره‌های فعلی ترافیکی در هسته مرکزی شهر است.
رئیس سازمان ترافیک شهرداری همدان همچنین نظام توزیع بودجه و پروژه‌ها را مورد انتقاد قرار داد و گفت: متاسفانه در کشور ما نظامی حاکم است که پروژه‌محوری و توزیع غیرعلمی منابع جایگزین نظام کارشناسی شده و این نگاه باعث می‌شود پروژه‌هایی که سال‌ها پیش تعریف شده‌اند بدون به‌روزرسانی مطالعات صرفا به دلیل تامین بودجه اجرا شوند که خروجی آن چیزی جز ترافیک و هدررفت سرمایه نیست.
حسینی با اشاره به مفهوم علمی «ترافیک القایی» ادامه داد: هرچه تسهیلات برای خودروی شخصی افزایش یابد تقاضای سفر با خودرو نیز بیشتر می‌شود، در بسیاری از کشورها که دهه‌ها بر بزرگراه‌سازی متمرکز بودند امروز به بن‌بست رسیده و به دنبال سیاست‌های «حذف سفر» مانند دورکاری هستند.
وی تاکید کرد: راه‌حل ترافیک همدان ساخت مترو یا قطار شهری نیست چراکه نمونه‌های مشابه در شهرهای دیگر نظیر اصفهان و قم نشان داده که بدون تکمیل شبکه‌های تغذیه‌کننده مانند فیدرهای اتوبوسرانی و رسیدن به ظرفیت واقعی مسافر مترو تنها به یک «اثر باستانی پرهزینه» تبدیل می‌شود.
رئیس سازمان ترافیک شهرداری همدان خاطرنشان کرد: اولویت اصلی ما برای سال‌های پیش‌رو اصلاح مدیریت رفتار شهروندان و ایجاد هزینه‌کرد اقتصادی برای استفاده از خودروی شخصی در هسته مرکزی شهر است و طرح‌هایی مانند ساماندهی پارک حاشیه‌ای با همین رویکرد اجرا شده است.
مهدی حیدری رئیس کمیسیون فنی و عمرانی شورای شهر همدان در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با انتقاد از حاکم شدن رویکردهای سیاسی بر تصمیمات فنی، اظهار کرد: طولانی شدن اجرای پروژه‌های حیاتی همچون تقاطع غیرهمسطح مدرس ناشی از تقابل‌های سیاسی است که موجب تحمیل هزینه‌های سنگین تاخیر به شهر و شهروندان می‌شود.
رئیس کمیسیون فنی و عمرانی شورای شهر همدان با تاکید بر اینکه جلسات رسیدگی به ترافیک باید به‌صورت مستمر و ماهانه برگزار شود شاخص‌های اصلی ارزیابی ترافیکی را شاخص تاخیر در شبکه معابر و شاخص ایمنی و تصادفات عنوان کرد و ادامه داد: تغییرات ترافیکی بدون مدل‌سازی در نرم‌افزارهای تخصصی و تائیدیه شورای «همتا» فاقد وجاهت کارشناسی است.
کاهش ۶۰ درصدی تصادفات با هوشمندسازی معابر
وی با اشاره به نقش موثر تجهیزات نظارتی گفت: در سال گذشته با افزایش دوربین‌های کنترل ترافیک به ۶۸ دستگاه شاهد کاهش ۶۰ درصدی آمار کشته‌های رانندگی درون‌شهری بودیم که همدان را از این حیث در رتبه سوم کشوری قرار داد.
وی با تاکید بر تاثیر بازدارندگی دوربین‌های کنترل ترافیک افزود: دوربین بلوار احمدی‌روشن پیش از تخریب در جریان اغتشاشات دی ماه رفتارسازی موثری کرده بود و آمار تخلفات را از ۳۰ هزار رکورد در روز به کمتر از ۷۰۰ رکورد رسانده بود اتفاقی که با نصب مجدد دوربین‌ها و رسیدن آمار تصادفات فوتی به صفر دوباره تکرار شد.
حیدری با انتقاد از ضعف آموزش‌های شهروندی تصریح کرد: اگرچه مردم همدان صبورترین و بافرهنگ‌ترین شهروندان هستند اما در حوزه آموزش فرهنگ ترافیک از سوی سازمان فرهنگی شهرداری عملکرد ضعیفی داشته‌ایم.
وی به معضلاتی همچون توقف‌های دوبل در مقابل مدارس غیرانتفاعی اشاره کرد و گفت: بسیاری از گلوگاه‌های ترافیکی شهر ناشی از تصمیمات اقتصادی بدون پیوست ترافیکی است که در گذشته اتخاذ شده‌اند.
رئیس کمیسیون فنی و عمرانی شورای شهر همدان درباره تقاطع غیرهمسطح مدرس خاطرنشان کرد: این پروژه از ابتدا با تاکید متخصصان و براساس مطالعات جامع ترافیک تعریف شد اما در جریان تقابل‌های سیاسی در شورای راهبری به‌طور غیرقانونی ۲ سال متوقف شد در حالی که حتی اعضای شورای شهر برای پیشبرد این پروژه حیاتی حاضر به استعفای جمعی بودند اما مخالفان پروژه هزینه‌های اقتصادی ناشی از این تاخیر را به شهر تحمیل کردند.
حیدری با رد ضرورت احداث قطار شهری یا مترو در همدان با ساختار فعلی اظهار کرد: احداث مترو در همدان با برآوردهای کلان اقتصادی و بدون تکمیل شبکه‌های تغذیه‌کننده توجیه فنی ندارد و نمونه‌های مشابه در شهرهای اصفهان و قم نشان می‌دهد که علی‌رغم صرف هزینه‌های چند هزار میلیاردی سهم مترو در جابه‌جایی مسافر زیر یک درصد است.
وی بیان کرد: اولویت ما باید تکمیل خطوط بی‌آرتی و نوسازی ناوگان اتوبوسرانی باشد که در این دوره شورای شهر ۶۰ دستگاه اتوبوس جدید خریداری و سهم حمل‌ونقل عمومی از ۸ درصد به ۱۳ درصد افزایش یافته است.
مدیریت پارک حاشیه‌ای گامی برای توزیع عادلانه فضا
رئیس کمیسیون فنی و عمرانی شورای شهر همدان در بخش دیگری از سخنان خود طرح مدیریت پارک حاشیه‌ای را از جمله اقدامات کلیدی این دوره دانست و گفت: این طرح با هدف توزیع عادلانه فضای پارک در هسته مرکزی شهر و جلوگیری از اشغال معابر از سوی برخی افراد و مغازه‌داران اجرا شده است و با وجود هزینه‌های اندک ساعتی طرح پارک حاشیه‌ای موجب کاهش ۴۰ تا ۵۰ درصدی توقف‌های طولانی مدت و روان‌سازی ترافیک شده است.
حیدری در پایان با تاکید بر اینکه شهرداری به تنهایی قادر به حل گره‌های ترافیکی نیست، خواستار همراهی مدیریت ارشد استان و معاونت عمرانی برای تامین اعتبارات ملی و حل بن‌بست‌های قانونی در کنارگذرهای شهر شد.
ضعف در «آموزش شهروندی» و «قوانین بازدارنده» عامل اصلی حوادث رانندگی
سرهنگ علیرضا مظفریه رئیس اداره فنی و مهندسی و جانشین پلیس راهور استان همدان در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با تاکید بر اینکه مدیریت ترافیک یک کار جمعی و فرابخشی است وضعیت کنونی ترافیک همدان را بحرانی توصیف کرد و گفت: معابر فعلی شهر با مقتضیات زمانی و حجم تردد خودروها هیچ‌گونه تناسبی ندارند.
وی با بیان اینکه شاخص‌های ترافیکی برای شهروندان ملموس نیست، اظهار کرد: اگرچه اقدامات پلیس و مدیریت شهری در کوتاه‌مدت مُسکن محسوب می‌شود اما برای حل ریشه‌ای مشکلات باید به سمت اصلاحات ساختاری و رفتاری حرکت کنیم.
جانشین پلیس راهور همدان با انتقاد از وضعیت آموزش فرهنگ ترافیک گفت: متاسفانه در مقطعی هستیم که آموزش‌های ما بسیار ضعیف هستند و برخلاف فرهنگ غنی ایثار و گذشت ایرانیان در روابط اجتماعی، این ویژگی در هنگام رانندگی به‌دست فراموشی سپرده می‌شود.
وی افزود: بسیاری از مدیران و مسئولان که در جلسات آموزشی بر اهمیت رعایت مقررات تاکید دارند خود در عمل به اصول اولیه مانند بستن کمربند ایمنی یا عدم استفاده از تلفن همراه حین رانندگی پایبند نیستند و این تناقض آموزش را بی‌اثر می‌کند.
سرهنگ مظفریه با اشاره به پایین بودن هزینه ارتکاب تخلفات رانندگی در کشور، بیان کرد: تا زمانی که اهرم‌های قانونی بازدارنده نباشند برخورد با تخلفات فقط جنبه جریمه دارد.
وی با ذکر مثال از برخی کشورها مانند هند که قوانین سخت‌گیرانه‌ای برای مالکان خودروها در صورت تصادف وضع کرده‌اند، تاکید کرد: در همدان نیز شاهد تصادفاتی هستیم که نوجوانان ۱۲یا ۱۳ ساله بدون صلاحیت با خودروی والدین باعث حوادث منجر به فوت می‌شوند.
فقدان همکاری بین‌دستگاهی عامل اصلی گره‌های ترافیکی
رئیس اداره فنی و مهندسی و جانشین پلیس راهور استان همدان با انتقاد شدید از عملکرد سایر دستگاه‌های اجرایی گفت: متاسفانه در همدان هماهنگی بین‌دستگاهی برای مدیریت ترافیک بسیار ضعیف است و برای مثال دانشگاه علوم پزشکی بدون اخذ مجوزهای ترافیکی اقدام به تمرکز مطب‌های پزشکان و داروخانه‌ها در بافت قدیمی شهر می‌کند که نتیجه آن ایجاد ترافیک سنگین و اشغال معابر از سوی خودروهای غیربومی از استان‌های دیگر است.
سرهنگ مظفریه افزود: طبق مصوبات مراکز آموزشی و مدارس ملزم به دریافت صلاحیت ترافیکی هستند اما شاهد هستیم که برخی مدارس بدون توجه به این الزامات ساخته می‌شوند و پلیس در آستانه بازگشایی مدارس با ساختمان‌های آماده‌ای مواجه می‌شود که هیچ‌گونه پیوست ترافیکی ندارند.
جانشین پلیس راهور همدان با یادآوری موفقیت طرح «سه‌شنبه‌های بدون خودرو» که از ۵ نفر آغاز و به ۱۰۰۰ نفر رسید از عقیم ماندن این طرح به دلیل تصمیمات مدیریتی وقت انتقاد کرد وبا بیان اینکه اجرای طرح‌هایی همچون «زوج و فرد» در هسته مرکزی شهر با وجود تمامی چالش‌ها تاثیر محسوسی بر کاهش حجم ترافیک داشته است، گفت: تا زمانی که زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی تقویت نشود پلیس و مدیریت شهری تنها می‌توانند از طریق مسکن‌های موقتی از گسترش بحران جلوگیری کنند.
سرهنگ مظفریه در پایان از تلاش‌های شهرداری و شورای شهر در اجرای پروژه‌های زیرساختی از جمله اصلاحات هندسی مانند بلوار خوزستان قدردانی کرد و افزود: درخواست داریم در تمامی مجوزهای کسب‌وکار دیدگاه صلاحیت ترافیکی پلیس راهور به‌عنوان یک ضرورت غیرقابل‌چشم‌پوشی لحاظ شود.
مدارس به کانون اصلی گره‌های ترافیکی تبدیل شده‌اند
سرهنگ علیرضا نوری معاون عملیات پلیس راهور استان همدان در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با تاکید بر اینکه رشد کنونی شهر همدان به جای «عرضی» به سمت «طولی و عمودی» تغییر جهت داده است، اظهار کرد: افزایش بی‌رویه ساخت‌وسازهای آپارتمانی در کوچه‌ها و معابری که ظرفیت ترافیکی محدودی دارند عامل اصلی تشدید گره‌های ترافیکی شهر است.
وی ادامه داد: در گذشته در معابر دوازده‌متری تعداد محدودی خانوار سکونت داشتند اما در حال حاضر با تبدیل خانه‌های ویلایی به آپارتمان‌های چندطبقه حجم تردد خودروها در همان معابر چندین برابر شده و زیرساخت‌های فعلی دیگر پاسخگوی این حجم از تقاضا نیستند.
معاون عملیات پلیس راهور استان همدان با بیان اینکه وضعیت ترافیکی همدان در مقایسه با سایر کلان‌شهرهای کشور در رده میانی قرار دارد، افزود: با اجرای طرح‌های محدودکننده مانند «طرح زوج و فرد» و دوربین‌های نظارتی در هسته مرکزی شهر وضعیت در نقاط اصلی تا حدی مدیریت شده است اما اعمال این محدودیت‌ها باعث شده تا حجم ترافیک به رینگ دوم شهر منتقل شود که این موضوع نیازمند چاره‌اندیشی جدی است.
سرهنگ نوری همچنین درباره آمار تصادفات گفت: وضعیت تصادفات نیز مانند ترافیک در رده میانی کشور قرار دارد ولی حتی یک مورد فوتی نیز برای پلیس قابل‌قبول نیست و تمام تلاش مجموعه رساندن آمار سوانح منجر به فوت به صفر است.
وی با اشاره به چالش‌های هسته مرکزی شهر همدان تصریح کرد: تمرکز شدید مراکز خدماتی، درمانی و مطب پزشکان در خیابان‌های اصلی نظیر بوعلی، خواجه‌رشید و مدنی باعث شده تا تقاضای سفر به این نقاط افزایش یابد
بحران سرویس مدارس و عدم همکاری آموزش و پرورش
معاون عملیات پلیس راهور در بخش مهمی از سخنان خود به معضل ترافیک مقابل مدارس در مهرماه پرداخت و ادامه داد: امسال به دلیل ابهامات موجود مانند نگرانی والدین از مسائل سوخت، تعطیلی‌های ناگهانی مدارس یا شیوع بیماری‌ها بسیاری از والدین از ثبت‌نام سرویس مدرسه خودداری کرده‌اند و ترجیح می‌دهند شخصا فرزندان خود را با خودروی شخصی به مدرسه ببرند و همین موضوع حجم عظیمی از ترافیک کاذب را در ساعات اولیه صبح و ظهر در خیابان‌هایی مانند طالقانی و بسترهای اطراف مدارس ایجاد کرده است.
سرهنگ نوری از پیشنهاد مشخص پلیس برای کاهش این معضل خبر داد و افزود: پیشنهاد ما این بود که ساعت شروع کلاس‌ها با اختلاف زمانی تنظیم شود تا از تجمع ناگهانی خودروها در یک زمان واحد جلوگیری شود اما متاسفانه در جلسات متعدد آموزش و پرورش با این پیشنهاد همکاری نکرد و با اجرای آن مخالفت شد که نتیجه آن تداوم گره‌های ترافیکی سنگین در محدوده مدارس شهر است.
پروژه‌های شهری نباید قربانی سیاست‌زدگی شوند
سیدمهدی حسینی کارشناس معماری و شهرسازی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با نقد رویکردهای جزئی‌نگرانه در حل معضلات ترافیکی و عمرانی همدان بر ضرورت اتخاذ نگاهی سیستمی و کلان تاکید کرد و ادامه داد: بدون اصلاح ساختار حکمرانی و جلب مشارکت عمومی اصلاحات مقطعی راهگشا نخواهد بود.
وی با اشاره به درهم‌تنیدگی مسائل شهری اظهار کرد: نمی‌توان کاربری‌های ساختمانی، ترافیک و پارکینگ را به صورت جزیره‌ای بررسی کرد برای مثال انتقال تمرکز پزشکی از هسته مرکزی شهر یا مدیریت هوشمند پارکینگ‌های حاشیه‌ای تنها زمانی اثربخش است که در یک ساختار منسجم و همه‌جانبه تعریف شوند.
این کارشناس شهرسازی با ابراز تاسف از ورود رویکردهای سیاسی به مسائل تخصصی مدیریت شهری گفت: متاسفانه بسیاری از پروژه‌های شهری در همدان سیاسی شده‌اند و برخی پروژه‌ها مانند «پل مدرس» چنان بدیهی و ضروری هستند که بهانه‌تراشی برای عدم اجرای آن‌ها یا توقف‌شان به دلیل تقابل‌های سیاسی و جناحی غیرقابل‌توجیه است.
حسینی افزود: این سطح از سیاست‌زدگی باعث شده که مسائل شهری به‌جای حل شدن روز به روز کوچک‌تر و پیچیده‌تر شوند و نوعی رکود در پروژه‌های عمرانی ایجاد شود.
وی با تاکید بر لزوم تغییر رویکرد مدیریت ترافیک گفت: مدیریت شهری باید به جای تمرکز صرف بر توسعه معابر که همواره تقاضای سفر جدید ایجاد می‌کند بر کنترل طرف تقاضا تمرکز کند.
حسینی بیان کرد: استفاده از روش‌های «قیمت‌گذاری لحظه‌ای» برای پارکینگ‌های حاشیه‌ای براساس میزان اشغال و شلوغی معبر می‌تواند ابزاری موثر برای مدیریت هوشمند ترافیک و جلوگیری از اشغال معابر باشد.
این کارشناس معماری با اشاره به هندسه شعاعی شهر همدان که متعلق به هشتاد سال پیش است، تصریح کرد: معابر فعلی همدان با نیازهای شهرسازی مدرن همخوانی ندارند.
وی درباره امکان تعریض خیابان‌هایی نظیر خیابان کرمانشاه و پاستور گفت: با منابع مالی فعلی شهرداری تحول اساسی در این بافت‌ها دور از ذهن است و تحقق چنین تغییراتی نیازمند یک تحول در نگاه حکمرانی کلان و تزریق منابع مالی ملی است.
حسینی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع پیاده‌راه‌سازی در همدان پرداخت و با اشاره به تجربیات متفاوت در خیابان بوعلی و خیابان شهدا بیان کرد: پیاده‌راه‌سازی به‌تنهایی یک سیاست درست است اما اجرای آن بدون مشارکت جامعه و کسبه محکوم به شکست خواهد بود.
وی افزود: حتی وقتی یک طرح از منظر معماری و زیبایی‌شناسی بی‌نقص است اگر اهالی محل و شهروندان با آن همراهی نکنند آن طرح خروجی مطلوبی نخواهد داشت و تجربه پیاده‌راه‌سازی در خیابان شهدا نشان داد که عدم توجه به ملاحظات اجتماعی و اقتصادی می‌تواند یک پروژه شهرسازی را با چالش جدی مواجه کند.
با توجه به موضوعات مطرح شده می‌توان گفت که برای خروج از وضعیت بحرانی فعلی در همدان باید توسعه حمل‌ونقل عمومی مانند افزایش اتوبوس‌ها و اجرای جدی مدیریت هوشمند پارک حاشیه‌ای برای کنترل تقاضای سفر در هسته مرکزی و تحمیل هزینه‌های اقتصادی به تخلفات و استفاده از خودروی شخصی در اولویت قرار گیرد و فراتر از اقدامات فنی «شورای همتا» و نهادهای بالادستی باید با قاطعیت در برابر فشارهای سیاسی برای توقف پروژه‌های عمرانی یا صدور مجوزهای ساخت و ساز بدون پیوست ترافیکی بایستند.
💬 نظرات خود را با ما در میان بگذارید