خبرگزاری مهر – گروه استان ها: شهرستان رفسنجان با بیش از ۸۰ هزار هکتار باغ پسته، به عنوان پایتخت تولید این محصول استراتژیک در ایران شناخته میشود.
این شهرستان سهمی معادل ۳۴ درصد از کل تولید پسته کشور را به خود اختصاص داده و سالانه بخش قابلتوجهی از ارزآوری غیرنفتی ایران از طریق صادرات این محصول محقق میشود.
با این حال، صنعت پسته رفسنجان که روزگاری رکورد تولید ۱۲۰ هزار تن را در سال ۱۳۸۶ به ثبت رساند؛ این روزها با تهدیدهای جدی و بی سابقهای روبه رو است که آینده این طلای سبز را در هالهای از ابهام قرار داده است.
خشکسالیهای پیدرپی، کاهش شدید منابع آبی و افت سالانه تا ۲ متری سطح آبهای زیرزمینی، باغهای پسته رفسنجان را به شدت تحت تأثیر قرار داده است.
اما در سال جاری، تهدیدها ابعاد گستردهتری پیدا کرده است؛ کاهش بارندگیهای فروردین ماه، افزایش بیسابقه دما به بالای ۲۸ درجه سانتیگراد و رطوبت بالا در زمان حساس گردهافشانی و تشکیل میوه، خسارتهای جبرانناپذیری به باغات وارد کرده است.
بر اساس برآوردهای صورتگرفته، تولید پسته رفسنجان در سال جاری به حدود ۲۰ درصد سال گذشته کاهش یافته است؛ یعنی افت فاجعه بار ۸۰ درصدی که زنگ خطری جدی برای اقتصاد منطقه و سهم ایران در بازارهای جهانی پسته به شمار میرود.
این کاهش چشمگیر تولید در حالی رقم خورده که استان کرمان به عنوان بزرگترین تولیدکننده پسته ایران، بیش از ۷۰ درصد از تولید کشور را در اختیار دارد و هرگونه نوسان در تولید آن، تأثیر مستقیمی بر بازارهای جهانی و معیشت هزاران باغدار و فعال اقتصادی منطقه خواهد گذاشت.
کاهش شدید تولید پسته در رفسنجان
فرماندار رفسنجان در گفتگو با مهر با اشاره به کاهش شدید تولید پسته در سال جاری اظهار کرد: متأسفانه امسال به دلیل خسارتهای ناشی از کاهش بارندگیهای فروردین، دمای بالای ۲۸ درجه سانتیگراد و رطوبت بالا، میزان تولید پسته در این شهرستان به حدود ۲۰ درصد سال گذشته رسیده است.
حسین رضایی، با ارائه آمار تولید پنجساله گذشته افزود: در این سالها میزان برداشت پسته از باغات شهرستان رفسنجان ۱۸۹ هزار تن بوده است، اما در برخی سالها از جمله سال ۱۴۰۱، تولید بسیار پایین بوده و امسال نیز به دلیل خسارتهای جوی و شرایط نامساعد آب و هوایی، کاهش قابل توجه محصول را شاهد هستیم.
فرماندار رفسنجان با اشاره به اینکه در این شهرستان بالغ بر ۸۰ هزار هکتار باغ پسته وجود دارد، تصریح کرد: مقرر شد بر اساس دادههای هواشناسی ماههای گذشته، میزان خسارتهای وارده در ستاد بیمه شهرستان بهصورت دقیق تعیین شود و تدابیر لازم برای جبران خسارتهای باغداران اندیشیده شود.
آینده مبهم صنعت پسته
رئیس انجمن پستهکاران رفسنجان نیز با اشاره به وضعیت تولید پسته در سال جاری اظهار کرد: خشکسالی و گرمای شدید تابستان باعث افزایش محصول پوک شده و تولید را در برخی مناطق تا ۳۰ درصد کاهش داده است.
محمد رضایی، با بیان اینکه استان کرمان بیش از ۷۰ درصد پسته ایران را تولید میکند، افزود: با وجود بهبود نسبی بارندگیها در سال زراعی جاری، بدون اصلاح روشهای آبیاری و احیای قناتها، آینده روشنی برای این صنعت قابل تصور نیست.
رئیس انجمن پستهکاران رفسنجان با اشاره به آمار تولید در دهه گذشته تصریح کرد: در سال ۱۳۹۴ استان کرمان ۱۸۰ هزار تن پسته تولید کرد، اما این رقم در سال ۱۴۰۰ به ۵۸ هزار تن رسید.
وی ادامه داد: هرچند بارندگیهای اخیر نوید بهبود نسبی تولید در سال ۱۴۰۴ را میدهد، اما کارشناسان پیشبینی میکنند که تولید به ۷۰ هزار تن برسد که همچنان کمتر از ظرفیت بالقوه منطقه است.
رضایی، خواستار حمایت مسئولان از پستهکاران شد و گفت: باید توان رقابتی کشاورزان کرمانی را در مقایسه با سایر کشورها بالا ببریم.
تضعیف بازار صادارتی پسته
وی با اشاره به چالشهای صادراتی خاطرنشان کرد: پستههای احمدآقایی و اکبری که به دلیل کیفیت بالا و رنگ روشن در بازارهای جهانی پرطرفدار هستند، همچنان مهمترین انواع تولیدی کرمان محسوب میشوند؛ اما کاهش کیفیت به دلیل کمبود آب و آفاتی مانند آفلاتوکسین، رقابتپذیری این محصول را در برابر پسته آمریکایی تضعیف کرده است.
رضایی، همچنین با اشاره به ظرفیتهای صادراتی این محصول با وجود شرایط سخت تجارت جهانی گفت: در فروردین امسال هفت هزار تن پسته ایران از گمرکات بندرعباس به بازارهای جهانی صادر شده که رشد ۱۳۳ درصدی را نشان میدهد؛ این جهش صادراتی در حالی ثبت شده که تجارت دریایی کشور در شرایط جنگی و محدودیتهای بیسابقه قرار داشته است.
وی با تأکید بر اینکه این رشد در شرایطی رخ داده که تجارت پسته ایران با محدودیتهای بیسابقهای روبهرو بوده، افزود: با توجه به محاصره دریایی، کشورهای مشترک المنافع بیشترین سهم از صادرات پسته ایران در این ماه را به خود اختصاص دادهاند و پس از آن، ترکیه و سپس کشورهای شبه قاره هند در رتبههای بعدی مقاصد اصلی صادرات قرار دارند.
کاهش ۸۰ درصدی تولید پسته رفسنجان
یک کارشناس ارشد کشاورزی نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به کاهش ۸۰ درصدی تولید پسته در رفسنجان، این افت فاجعه بار را حاصل تعامل چندین عامل تنشزای هم زمان دانست و نسبت به تداوم این روند در سالهای آینده هشدار داد.
حسین قربانی، افزود: آنچه امسال در باغات رفسنجان رخ داده، یک فاجعه چندوجهی است و نباید آن را صرفاً به یک علت نسبت داد؛ بلکه مجموعهای از بحرانهای اقلیمی، مدیریتی و زیرساختی دست به دست هم دادهاند تا تولید را به حدود ۲۰ درصد سال گذشته برسانند.
وی اولین و مهمترین عامل را تغییرات اقلیمی و تنشهای دمایی عنوان کرد و گفت: کاهش چشمگیر بارندگیها در فروردینماه، همزمان با دوره حیاتی گردهافشانی و تشکیل میوه، نخستین ضربه را وارد کرد؛ همچنین از سوی دیگر، افزایش بیسابقه دما به بالای ۲۸ درجه سانتیگراد در زمان حساس رشد دانه، باعث افزایش محصول پوک و کاهش وزن دانهها شد.
این کارشناس تأکید کرد: کاهش ۸۰ درصدی نزولات جوی در منطقه، عملاً معیشت پر درآمدترین بخش اقتصادی شمال استان کرمان را تحتالشعاع قرار داده است.
قربانی، با اشاره به گزارش شرکت آب منطقهای کرمان گفت: ظرفیت ۸۰ درصد سدهای استان کرمان خالی است و سطح آبهای زیرزمینی سالانه تا ۲ متر افت میکند.
وی افزود: در چنین شرایطی، درختان پسته که در ماههای اردیبهشت و خرداد بالاترین حساسیت را به کمآبی دارند با تنش شدید آبی مواجه شدند و این امر باعث ریزش میوه و کاهش شدید کیفیت و کمیت محصول گردید.
این کارشناس ارشد کشاورزی با تأکید بر لزوم نگاه سیستمی به این بحران گفت: اگرچه بارندگیهای اخیر نوید بهبود نسبی تولید در سال آینده را میدهد، اما تا زمانی که مدیریت منابع آب، اصلاح الگوی کشت، توسعه آبیاری نوین و تأمین پایدار انرژی برای بخش کشاورزی به عنوان یک اولویت ملی دیده نشود، صنعت پسته رفسنجان همچنان در معرض این گونه شوکهای شدید قرار خواهد داشت.
تهدید معیشت هزاران باغدار پسته
کاهش ۸۰ درصدی تولید پسته در رفسنجان در سال جاری، زنگ خطری فراتر از یک افت ساده محصول است.
این فاجعه، حاصل تعامل سه بحران هم زمان است که هر یک به تنهایی میتوانست صنعت پسته را با چالش مواجه کند؛ اما تجمع آنها، ضربهای کاری به اقتصاد منطقه و سهم ایران در بازارهای جهانی وارد کرده است.
بحران نخست، اقلیمی است؛ کاهش بارندگیهای فروردین و افزایش دمای بیسابقه به بالای ۲۸ درجه، زمانبندی طبیعی رشد درختان پسته را بر هم زد و زمینهساز تولید محصول پوک و کاهش وزن دانهها شد.
بحران دوم، آبی است؛ خشکسالیهای پیدرپی و افت سالانه تا ۲ متری سطح آبهای زیرزمینی، درختان را در حساسترین مرحله رشد با تنش آبی مواجه کرد.
و بحران سوم، زیرساختی و مدیریتی است؛ قطعیهای مکرر برق در فصل گرما که با خاموشی موتورپمپهای چاهها، ضربه نهایی را به باغات وارد ساخت و آبیاریهای نامنظم را به آفت تولید تبدیل کرد.
آنچه این گزارش نشان میدهد، ناکارآمدی مدیریت تک بعدی در مواجهه با بحرانهای پیچیده است.
برخورد جزیرهای با این مسائل نه تنها تولید امسال را کاهش داده، بلکه آینده صنعت پسته رفسنجان را نیز در هالهای از ابهام قرار داده است.
با وجود رشد ۱۳۳ درصدی صادرات پسته در فروردین ماه، تداوم این روند کاهشی بدون اصلاح روشهای آبیاری، مدیریت منابع آب و تأمین انرژی پایدار، نه تنها ظرفیت صادراتی کشور را با تهدید مواجه میکند، بلکه معیشت هزاران باغدار و فعال اقتصادی منطقه را نیز با بحرانی جبرانناپذیر روبهرو خواهد ساخت.
💬 نظرات خود را با ما در میان بگذارید