خبرگزاری مهر- گروه استانها، عاطفه وفائیان؛ حرکت تاریخی کاروان حضرت معصومه(س) به سوی ایران، یک سال پس از هجرت امام رضا(ع) از مدینه به مرو شکل گرفت. این سفر با همراهی چهار تن از برادران و حدود چهل نفر از مردان خاندان علوی با هدف نشر اسلام اصیل، معرفی مکتب اهلبیت (ع) به جامعه ایرانی و مقابله بنیادین با جریانهای انحرافی نظیر نهضت شعوبیه برنامهریزی شده بود تا هرگونه شبهه و تردید نسبت به شریعت اسلامی را بزداید.
این کاروان در جریان هجرت خود و هنگام ورود به شهر ساوه، با شبیخون و هجوم نیروهای حکومتی مواجه شد که در پی این درگیری، تمامی مردان کاروان به شهادت رسیده یا متواری شدند. پس از این واقعه، حضرت معصومه (س) به همراه سه تن از خواهران خود (فاطمه صغری، خدیجه خاتون و میمونه) و خادمان باقی ماندند و به دلیل زن بودن از تعرض مستقیم مأموران در امان ماندند.
با رسیدن ارادتمندان خاندان عصمت و طهارت از قم به ساوه، حضرت معصومه (س) در سن ۲۸ سالگی به شهر قم منتقل شدند؛ شهری که فضیلت و جایگاه آن از سالها قبل در کلام امام کاظم (ع) مورد تأکید قرار گرفته بود. با این حال، رنجها و مشقات فراوان مسیر، بیماری ایشان را تشدید کرد و سرانجام پس از ۱۷ روز اقامت در قم، در دهم ربیعالثانی سال ۲۰۱ هجری قمری به ملکوت اعلی پیوستند.
بر اساس شواهد تاریخی و روایی، جایگاه برجسته حضرت معصومه (س) صرفاً یک پیوند عاطفی یا قرابت نسبی با امام رضا (ع) نبود، بلکه ناشی از بصیرت عمیق، شناخت دقیق تکلیف، تقوا و مراتب والای علمی ایشان بود؛ چنانکه پاسخهای دقیق علمی ایشان به پرسشهای شیعیان در دوران حیات پدر بزرگوارشان، موجب شد امام کاظم (ع) عبارت مشهور «فداها ابوها» را درباره ایشان بیان فرمایند.
هجرت و مجاهدت تمدنساز این بانوی بزرگوار و مقاومت ایشان در برابر فشارها و خفقان شدید دستگاه حاکم، زمینهساز تبدیل شهر قم به کانون جوشان علم و فرهنگ تشیع شد؛ هجرتی که درس اصلی آن برای همگان، خستگیناپذیری در مسیر ولایت، زمانشناسی و تقدم ادای تکلیف الهی بر هر امر دیگری است.
حرکت کاروان حضرت معصومه(س) با هدف معرفی اسلام اصیل و مقابله با شعوبیه
حجتالاسلام محمود روحانینژاد، کارشناس دینی و مذهبی، با اشاره به اهداف و ابعاد سفر تاریخی حضرت فاطمه معصومه (سلاماللهعلیها) به ایران، در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: در این سفر مبارک، چهار نفر از برادران و نزدیک به چهل نفر از مردان خاندان علوی که همگی از برادرزادهها و اقوام آن حضرت بودند ایشان را همراهی میکردند. کاروان کریمه اهلبیت (س) در مسیر حرکت خود از شهرها و مناطق متمدن ایران گذشت تا بستر آشنایی ایرانیان با مکتب اهلبیت عصمت و طهارت (علیهمالسلام) فراهم شود و این خاندان بزرگوار بتوانند حقیقت اسلام اصیل را معرفی کنند. در واقع، جهتگیری و مسیر این کاروان برای مقابله بنیادین با نهضت انحرافی شعوبیه و زدودن تردیدها نسبت به شریعت اسلامی و رسالت پیامبر اکرم (ص) از دل مردم مسلمان ایران شکل گرفته بود.
این کارشناس دینی و مذهبی با تأکید بر هوشمندی و درک عمیق اعضای این کاروان از رسالت خویش، تصریح کرد: نکته اساسی در هجرت حضرت معصومه (س) این بود که آن حضرت و همراهانشان نیک میدانستند که چه در سلامت به مقصد برسند و چه در این مسیر با خطر مواجه شوند، در هر دو حالت پیروز میدان هستند؛ چراکه در صورت سلامت، فرصت تبلیغ و نشر اسلام اصیل فراهم میآمد و در صورت شهادت نیز خون پاکشان برکتآفرین میشد. کما اینکه دستور مأمون بر سرکوب و شهادت سادات علوی در جایجای ایران، مظلومیت و حقانیت این خاندان را برای وجدان بیدار ایرانیان آشکارتر ساخت.
وی در ادامه با تشریح واقعه حمله دژخیمان حکومت به این کاروان گفت: حضرت معصومه (س) یک سال پس از ورود امام هشتم (ع) به خراسان، از مدینه عازم مرو شدند؛ اما با ورود کاروان به شهر ساوه، نیروهای حکومتی شبیخون زدند که در پی این درگیری، تمام مردان کاروان به فیض شهادت نائل آمدند یا متواری شدند. در این میان، حضرت معصومه (س) به همراه سه تن از خواهران خود بهنامهای فاطمه صغری، خدیجه خاتون و میمونه و خادمه و دو کنیز تنها ماندند و مأموران به دلیل زن بودن، دست به شهادت آنان نزدند.
روحانی نژاد بیان کرد: همزمان با این رخداد تلخ، جمعی از ارادتمندان خاندان عصمت و طهارت که در صدد استقبال و دعوت از ایشان به قم برآمده بودند، خود را به ساوه رساندند اما زمانی رسیدند که کاروان از مردان خالی شده بود. ارادتمندان، حضرت معصومه (س) را که در آن مقطع حدود ۲۸ سال داشتند، به قم منتقل کردند؛ شهری که ایشان فضیلت و مهماننوازی اهالی آن را بارها از زبان پدر بزرگوارشان، امام موسی کاظم (ع)، شنیده بودند. اگرچه قصد حضرت، اقامت موقت جهت بازیابی سلامت پس از آلام راه بود، اما رنجها و سختیهای جانکاه مسیر بیماری ایشان را تشدید کرد و سرانجام پس از ۱۷ روز اقامت در قم، در دهم ربیعالثانی سال ۲۰۱ هجری قمری جان به جانآفرین تسلیم کردند.
مسئول دفتر نمایندگی ولیفقیه در ستاد بازسازی و توسعه عتبات عالیات خراسان رضوی در خصوص مسئله تجرد و تأخیر در ازدواج حضرت معصومه (س) تا سن ۲۸ سالگی خاطرنشان کرد: بر اساس اسناد روایی و تاریخی، نبود فردی همکفو و همشأن آن بانوی محدثه و عالمه، مانع اصلی امر ازدواج بود؛ افزون بر این، جو خفقان، فشار مضاعف و استبداد شدید دستگاه حاکم علیه خاندان حضرت موسی بن جعفر (ع) و امام رضا (ع)، مجالی برای چنین پیوندی در آن عصر باقی نگذاشته بود.
نقش تاریخی حضرت معصومه (س) برخاسته از بصیرت و تکلیفمداری است
حجتالاسلام محمدعلی لطفییزدی، معاون علمی مرکز تخصصی امامت در گفتگو با خبرنگار مهر به تبیین ابعاد شخصیتی و مقامات معنوی این بانوی کرامت پرداخت و اظهار کرد: زبان و الفاظ برای توصیف شئونات، جایگاه رفیع و معانی والای شخصیتی حضرت فاطمه معصومه (س) الکن و نارساست؛ نقشی که ایشان در بستر تاریخ به یادگار گذاشتند صرفاً ریشه در حب برادرانه یا قرابت نسبی با حضرت علیبنموسیالرضا (ع) ندارد، بلکه این جایگاه ناشی از تدبیر، درایت و بصیرت بینظیری است که تکلیف نسبت به امام زمان را بهدرستی تشخیص داد و در مسیر آن به میدان آمد.
معاون علمی مرکز تخصصی امامت با اشاره به سن جوانی این بانوی بزرگوار و میزان تابآوری ایشان در کوران حوادث تصریح کرد: حضرت فاطمه معصومه (س) با وجود سن جوانی، روحی بسیار قوی و استقامتی کمنظیر داشتند که این تابآوری برخاسته از اعتقاد عمیق و خللناپذیر ایشان به حقانیت مسیر ولایت و وجود مبارک حضرت ثامنالحجج (ع) بود؛ ایمانی راسخ که در آن دوران پیچیده، قطبنمای حرکت این بانوی مکرمه شد.
وی به مقایسه شرایط حساس آن مقطع تاریخی پرداخت و بیان کرد: با مرور سیره و زندگانی اهلبیت (ع) از دوران امام جعفر صادق (ع) تا زمان امام رضا (ع)، شاهدیم که حتی برخی از اقربا و نزدیکان حضرات که دارای سابقه، شهرت و جایگاه علمی بودند، به مسیر خطا رفته، به امام عصر خود جفا و خیانت کردند و حتی در تقابل با امام قرار گرفتند. در چنین فضای مهآلود و سنگینی، ایستادگی و بصیرت بیمانند حضرت معصومه (س) عظمت دوچندانی مییابد؛ چراکه ایشان پیوند و ارادتی فراتر از پیوند نسبی، یعنی یک ارادت عمیق اعتقادی به امام زمان خویش داشتند. حضرت معصومه (س) در مسیر هجرت تاریخی خود از مدینه به سوی قم، سختیها، مشقتها و لطمات فراوانی را متحمل شدند و با صبر و پایمردی خویش، پرچم آگاهیبخشی، امامت و ولایت را برافراشتند؛ صبوری و پایمردی که پس از گذشت قرنها، سبب شد تا شهر مقدس قم به کانون جوشان علم، فرهنگ تشیع و مرکز تجمع محبان خاندان عصمت و طهارت (ع) تبدیل شود و این نقشآفرینی عظیم تاریخی، ریشه در مجاهدت و حضور تمدنساز ایشان دارد.
لطفییزدی مهمترین درس این بانوی باکرامت را استقامت و پایبندی به تکلیف دانست و گفت: حضرت معصومه (س) به همگان آموختند که در طریق امامت و ولایت نباید خستگی راه شناخت و تقدم همواره با شناخت وظیفه و ادای تکلیف الهی است.
معاون علمی مرکز تخصصی امامت با اشاره به مقامات علمی و معنوی کریمه اهلبیت (س) به واقعه تاریخی مراجعه گروهی از شیعیان به مدینه اشاره کرد و یادآور شد: زمانی که جمعی از شیعیان برای پاسخگیری سوالات خود به منزل امام موسی کاظم (ع) رفتند و حضرت در منزل حضور نداشتند، این بانوی بزرگوار پاسخهای دقیق و کاملی به سوالات آنان مرقوم فرمودند. امام کاظم (ع) هنگام مواجهه با آن کاروان و رویت پاسخها، سه مرتبه عبارت شریف «فَداها اَبُوها» را بیان داشتند و تأکید کردند که اگر پاسخها از جانب خود امام نیز ارائه میشد، بر همین مدار بود که این نشان از عظمت و مرتبه والای علمی ایشان دارد.
وی با اشاره به احادیث رسیده از ائمه معصومین (ع) پیرامون فضائل حضرت خاطرنشان کرد: لقب شریف «معصومه» از سوی حضرت علیبنموسیالرضا (ع) به ایشان اعطا شده و امام جواد (ع) نیز در فضیلت زیارتشان فرمودند «مَنْ زَارَ عَمَّتِی بِقُمَّ فَلَهُ الْجَنَّةُ»؛ جلالت قدر حضرت معصومه (س) بیش از پیوند نسبی، مرهون قرابت اعتقادی، زمانشناسی، تکلیفمداری و زهد و تقوای بیبدیل ایشان است که همچون خورشیدی در سپهر آسمان ولایت میدرخشد و الگویی جاودانه برای پویندگان راه حق است.
شفاعت حضرت معصومه (س) در بهشت باب همجواری با معصومین (ع) است
حجتالاسلام سید احمدرضا حسینیانفر، کارشناس دینی و مذهبی در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به فضائل و جایگاه والای حضرت معصومه (سلاماللهعلیها) و معنای دقیق فرازهای زیارتنامه ایشان اظهار کرد: یکی از فضائل برجسته حضرت فاطمه معصومه (س) در زیارتنامه آن حضرت و در عبارت شریف «یا فاطمهُ اشْفَعی لَنا فِی الجَنَّه» تجلی یافته است؛ با این حال برخی گمان میکنند مقصود از این عبارت، درخواست شفاعت از حضرت برای ورود به بهشت و بهشتیشدن است.
این کارشناس دینی با بیان اینکه معنای این عبارت بسیار فراتر از ورود صرف به بهشت است، افزود: در این فراز عبارت «للجنه» نیامده است تا معنای آن شفاعت برای رفتن به بهشت باشد، بلکه تصریح شده است «فی الجنه»؛ یعنی شفاعت ایشان در خود بهشت جریان دارد و پس از ورود مؤمنان به بهشت محقق میشود.
وی با اشاره به نقش شفاعت حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) در صحنه محشر و قیامت خاطرنشان کرد: در روز قیامت، دستگیری از مؤمنان به دست باکفایت حضرت مادر، زهرای مرضیه (س) است و به برکت نگاه و عنایت ایشان، مؤمنان از صحرای محشر نجات یافته و بهشتی میشوند؛ چنانکه در وصف شفاعت ایشان آمده است: «گر نگاهی به ما کند زهرا / درد ما را دوا کند زهرا / همچو مرغی که دانه برچیند / دوستان را جدا کند زهرا».
حسینیانفرادامه داد: اصل و حقیقت مسئله این است که باب شفاعت حضرت معصومه (سلاماللهعلیها) در بهشت گشوده میشود. شاید برای برخی این پرسش مطرح شود که انسان پس از ورود به بهشت و رسیدن به نعمتها و کمالات، چه نیازی به شفاعت خواهد داشت؛ پاسخ این است که اگر کسی بخواهد به درجات عالیتر نائل آید و همجوار و همسایه حضرات معصومین، امیرالمؤمنین (ع) و اولیای الهی باشد، شفاعت این امر مهم و والا به دستان حضرت معصومه (سلاماللهعلیها) رقم میخورد.
این استاد حوزه علمیه ابراز امیدواری کرد با عنایت و دست کریمانه کریمه اهلبیت (س)، توفیق همجواری با اولیای الهی و ثبات قدم در زمره شیعیان و موالیان امیرالمؤمنین (علیهالسلام) نصیب همگان شود.
💬 نظرات خود را با ما در میان بگذارید